Uzun Tatil Öncesi Tesis Kapatma ve Açılış Kontrolü

Tatil öncesi tesis kapatma neden ayrı bir plan ister?

Tatil öncesi tesis kapatma, vardiya sonunda ışıkları kapatmaktan farklı bir iştir. Fabrika dokuz gün boş kalacaksa, cuma akşamı açık unutulan bir vana, basınçta bırakılan bir tank ya da kapatılan bir yangın pompası kimse fark etmeden saatlerce, hatta günlerce sorun büyütebilir. Üstelik bakım ekipleri çoğu zaman tam bu boşluğu kullanır: üretim durmuşken kaynak, tank temizliği ve çatı işleri yapılır.

Bu yazıda bir tatil veya bakım duruşunu üç dönemde ele alıyoruz: kapatma, duruş ve açılış. Örnekler metal ve makine işletmelerinden; ama yöntem, Bursa ve çevre illerde bayram, yılbaşı ya da yaz toplu izni için üretimi durduran her tesise uyar.

Dayanak olarak iki hükmü bilmeniz yeterli. 6331 sayılı Kanun md. 4, işverene her türlü tedbiri alma ve risk değerlendirmesi yapma görevini verir; tesisin boş kaldığı dönem de bu görevin içindedir. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ise açılışla doğrudan ilgilidir.

Kapatma planı: kim, neyi, hangi sırayla kapatır?

Kapatmayı son gün herkesin kendi bölümünü “toparlaması”na bırakmayın. Tatilden en az bir hafta önce bölüm sorumluları, bakım şefi ve iş güvenliği uzmanıyla kısa bir toplantı yapın ve aşağıdaki tabloyu kendi tesisiniz için doldurun.

Sistem	Kapatmada	Duruş boyunca	Açılışta
Elektrik	Gereksiz devreler kesilir, panolar etiketlenir	Yangın, güvenlik ve donma koruması devreleri açık kalır	Pano ve kaçak akım rölesi kontrolüyle kademeli enerji verilir
Basınçlı hava	Kompresör durur, tanklar boşaltılır, kondens tahliye edilir	Hat basınçsız	Kaçak ve emniyet ventili kontrolü
Doğal gaz ve LPG	Proses vanaları kapatılır, ana vana kararı yazılır	Gaz dedektörleri çalışır	Kaçak kontrolü, ocak ve brülörler sırayla
Hidrolik ve presler	Koç alt konumda veya emniyet takozunda	Sızıntı tavası yerinde	Yağ seviyesi, hortum, emniyet donanımları
Vinçler	Kanca yüksüz, yük yerde, kumanda kilitli	Kullanılmaz	Günlük kontrol ve boşta deneme
Kimyasallar	Kaplar kapalı, sızıntı tavasında, ısı ve dondan uzak	Depo kilitli	Etiket ve sızıntı kontrolü
Yangın sistemleri	Hiçbiri kapatılmaz	Pompa, algılama ve sprinkler çalışır	Olay kaydı ve basınç göstergeleri okunur

Tablonun her satırına bir isim yazın. Kapatma günü bu kişi, kendi satırını yaptıktan sonra imzalar; liste en sonda bakım şefinde toplanır.

Bayram öncesi fabrika kapatma: enerji, gaz, kimyasal ve yangın

Enerji ve depolanmış enerji

Elektriği kesmek, tesisi güvenli yapmaz. Kompresör tankındaki hava, hidrolik akümülatördeki basınç, yukarıda bekleyen bir pres koçu veya askıda bırakılmış bir yük depolanmış enerjidir. Kapatmada bunların hepsini sıfır enerji konumuna getirin: tankı boşaltın, koçu alt konuma indirin ya da mekanik emniyet takozuna alın, vinç kancasında yük bırakmayın. Basınçlı kapların bakımı için basınçlı kap ve kompresör tankı yazımıza bakabilirsiniz.

Panolarda hangi şalterin bilerek açık bırakıldığını etiketleyin. Tatil dönüşü “bu neden açık?” diye kapatılan bir şalter, donma koruma ısıtıcısını ya da yangın pompasının beslemesini kesebilir.

Gaz hatları ve tüpler

Proses brülörlerinin vanalarını kapatın. Ana gaz vanasının kapatılıp kapatılmayacağı, binada ısınma veya donma koruması için gaz gerekip gerekmediğine göre yazılı olarak kararlaştırılmalıdır. Oksijen ve asetilen tüplerinin vanalarını kapatın, regülatör basıncını boşaltın ve tüpleri zincirle sabitleyin. Kaynak sonrası yangın kontrolleri için sıcak çalışma izni yazımızdaki gözetim adımları kapatma günü için de geçerlidir.

Kimyasallar ve atıklar

Açık kalan bidon, sızan bir IBC tank veya sahada bırakılmış atık konteyneri, boş tesiste kimsenin görmeyeceği bir sızıntıya dönüşebilir. Kapakları kapatın, sızıntı tavalarını kontrol edin, dona hassas kimyasalları ısıtılan bir alana alın. Boya veya yağ emmiş bezleri kapaklı metal kaplarda toplayın; bazı yağ ve vernik türleri kendiliğinden ısınarak tutuşabilir. Yanıcı atıkları tatil öncesinde sahadan uzaklaştırın.

Yangın güvenliği

Ayrıca acil çıkış kapılarının önünü boş bırakın, yangın söndürücülerin yerinde olduğunu kontrol edin ve tesise kimin, hangi telefonla ulaşılacağını gösteren bir liste hazırlayın. Güvenlik görevlisi varsa tur noktalarına kazan dairesi, kompresör odası ve kimyasal deposu eklensin. Şantiye konteyneri ve bekçi kulübesindeki soba riskini ısıtıcı kaynaklı karbonmonoksit yazımızda anlattık.

Bakım duruşu İSG: üretim durduğunda riskler artabilir

Bakım duruşu, yılın en yoğun bakım işlerinin en az kişiyle yapıldığı dönemdir. Üretim ekibi izindedir, sahada çoğunlukla bakım personeli ve dış firmalar vardır. Bu yüzden duruş planına şunları ekleyin:

İş listesi ve risk değerlendirmesi. Duruşta yapılacak her işi yazın: tank temizliği, kaynak, çatı onarımı, makine sökümü. Rutin dışı işlerin riskleri genel risk değerlendirmesinde yoksa iş özelinde değerlendirin.
İş izni. Sıcak çalışma, kapalı alan ve yüksekte çalışma izne bağlansın. İzni imzalayacak kişinin tatilde sahada olacağından emin olun; kapalı alanda çalışma yazımız tank girişleri için ayrıntı verir.
Kilitleme. Bakım yapılan her makinede kişisel kilit ve etiket kullanılsın. Uygulama için LOTO kilitleme ve etiketleme rehberine bakın.
Yüklenici koordinasyonu. Dış firmaların çalışanları için giriş bilgilendirmesi, ortak alan kuralları ve sorumlu kişi belirlenir. Paylaşım için alt işveren İSG sorumluluğu yazımıza bakın.
Acil durum kapasitesi. Sahada çalışan küçük ekip içinde bir ilkyardımcı ve yangın söndürme eğitimi almış kişi bulunsun; tek başına çalışma yasaklansın.
Periyodik kontroller. Vinç, kompresör tankı veya pres kontrollerini duruşa denk getirmek akıllıcadır. Sözleşmenin kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP’te kurulması gerektiğini unutmayın; tarihleri periyodik kontrol süreleri yazımızla karşılaştırın.

Duruşta yeni bir makine kurulduysa, yerleşim değiştiyse veya üretim yöntemi değiştiyse, açılıştan önce risk değerlendirmesinin bu değişiklikler için güncellenmesi gerekir.

Tesisi yeniden devreye alma sırası

Açılış sabahı herkesin aynı anda makinesini çalıştırması, kapatma kadar risklidir. Aşağıdaki sırayı bir gün önce bakım ekibiyle uygulayın; mümkünse üretim personeli gelmeden tamamlayın.

Saha turu. Bakım şefi ve uzman tesisi yürüyerek gezer: su baskını, çatı akıntısı, sızıntı, kırık cam, izinsiz giriş izi, yerinden oynamış malzeme var mı?
Havalandırma. Uzun süre kapalı kalan çukur, tank odası, kazan dairesi ve depo gibi alanlara girmeden önce havalandırın. Gaz birikmesi şüphesi varsa ölçüm yapmadan girilmez.
Kilitlerin kaldırılması. Her kilidi, onu takan kişi kendisi söker. Kilidi sökülen makinede bakım işinin bittiği ve koruyucuların yerine takıldığı kontrol edilir.
Kademeli enerji. Önce ana dağıtım, sonra bölüm panoları, ardından basınçlı hava ve gaz devreye alınır. Her adımda kaçak, ses ve koku kontrol edilir.
Emniyet donanımlarının testi. Acil durdurma butonları, ışık perdeleri, kapı kilitleri ve iki el kumandaları üretimden önce denenir.
Boşta deneme. Presler, vinçler ve konveyörler önce yüksüz çalıştırılır. Su baskını, fırtına veya hasar gibi bir olay yaşandıysa ilgili ekipman yetkili kişiye kontrol ettirilmeden kullanılmaz.
İlk vardiya brifingi. Çalışanlara duruşta neyin değiştiğini anlatın: yeni bir koruyucu, taşınan bir tezgâh, değişen yaya yolu. Tatil dönüşü dikkat dağınıklığına karşı ilk gün yakın gözetim planlayın.

Yılbaşı tatili güvenlik kontrolü: kapatma ve açılış listesi

Aşağıdaki kısa listeyi kapatma günü ve açılış sabahı kullanın:

Kapatma tablosundaki her satır imzalandı mı?
Açık kalması gereken devreler etiketli mi?
Tanklar boş, koçlar aşağıda, kancalar yüksüz mü?
Tüp vanaları kapalı, tüpler sabit mi?
Kimyasal kaplar kapalı ve sızıntı tavasında mı?
Yangın pompası, algılama ve sprinkler çalışıyor mu?
Acil durumda aranacak kişiler listesi güvenlikte mi?
Duruştaki her iş için izin ve sorumlu belirlendi mi?
Açılışta saha turu ve emniyet testi yapıldı mı?

Tarihleri ve sorumluları yıllık planınıza İSG takvimi ile ekleyebilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki metal ve makine işletmelerinde kapatma ve açılış planlarının hazırlanması iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizin parçasıdır; duruşa denk gelen kontrolleri periyodik kontrol hizmetimizle planlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Tatilde ana elektrik şalterini kapatmak doğru mu?

Çoğu tesiste hayır. Yangın algılama, pompa, acil aydınlatma, güvenlik sistemleri ve donma koruması enerjiye ihtiyaç duyar. Gereksiz devreleri kesin, açık kalanları etiketleyin ve kararı yazılı plana işleyin.

Tatil dönüşü makineler periyodik kontrolden geçmeli mi?

Her makine için yeni bir periyodik kontrol gerekmez. Ancak İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 7/2-b, uzun süre kullanılmama, doğal olay veya kaza gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra arıza nedeniyle tehlike yaratabilecek ekipmanın yetkili kişilerce kontrolünü ister. Hasar şüphesi olan ekipmanı kontrol ettirmeden kullanmayın.

Bakım duruşunda dış firma çalışırken sorumluluk kimdedir?

Her işveren kendi çalışanından sorumludur; ancak işyerinin sahibi olarak siz de ortak alanların güvenliğini, bilgilendirmeyi ve işler arasındaki koordinasyonu sağlarsınız. İş izinleri ve kilitleme kurallarınız dış firmalar için de geçerli olmalıdır.

Açılış günü çalışanlara ayrıca eğitim gerekir mi?

Duruşta ekipman, yerleşim veya yöntem değiştiyse çalışanları bu değişiklik konusunda bilgilendirmeniz gerekir. Değişiklik yoksa kısa bir vardiya başı brifingi, dikkat ve düzen açısından yeterli ve faydalıdır.