Yangın Dolabı ve Hidrant Nasıl Kullanılır?

Yangın dolabı kullanımı: önce ne zaman kullanılır?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 94, yangın dolabı tesisatını bina içindeki kişilerin yakındaki küçük bir yangını kontrol etmesini ve söndürmesini sağlayan sabit bir tesisat olarak tanımlar. Yangın dolabı kullanımı bu yüzden başlangıç yangınına yöneliktir; tavana ulaşmış, dumanı koridoru dolduran bir yangında doğru karar müdahale değil tahliyedir.

Müdahale kararı için dört koşulun birlikte sağlanması gerekir:

1. Alarm verilmiş ve itfaiye çağrılmış olmalı.
2. Yangın küçük ve tek noktada olmalı.
3. Kaçış yolu müdahale eden kişinin arkasında kalmalı.
4. Yanan şey elektrikli bir ekipmansa enerjisi kesilmiş olmalı.

Yönetmelik yangın dolabını yüksek binalarda; toplam kapalı alanı 1000 m²’den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma ve eğitim binalarında; 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda ve ısıl kapasitesi 350 kW’ın üzerindeki kazan dairelerinde zorunlu tutar. Dolaplar her katta ve yangın duvarlarıyla ayrılmış her bölümde, aralarındaki uzaklık 30 metreyi geçmeyecek şekilde, koridor çıkışı ve merdiven sahanlığı yakınına konur.

Yangın hortumu kullanımı adım adım

Çoğu işyerinde makaralı, yarı sert hortumlu dolap bulunur. Yangın hortumu kullanımı bu dolapta şu sırayla yapılır:

1. Alarm verin. Yangın ihbar butonuna basın veya yüksek sesle bildirin; görevli 112’yi arar.
2. Enerjiyi kontrol edin. Yangın bir pano, makine veya elektrikli cihazdaysa su vermeden önce enerjinin kesildiğinden emin olun.
3. Dolabı açın. Kapak camlıysa kırma çekicini kullanın.
4. Ana vanayı açın. Bazı makaralarda vana, makara döndürüldüğünde kendiliğinden açılır; işyerinizdeki dolabın tipini eğitimde gösterin.
5. Hortumu serin. Lans kapalıyken hortumu yangına doğru çekin; makara dönerken hortumun kıvrılmamasına dikkat edin.
6. Pozisyon alın. Yangına güvenli mesafede, kaçış yolu arkanızda kalacak şekilde eğilerek durun.
7. Suyu verin. Lansı açın ve suyu alevlerin üstüne değil, yanan malzemenin tabanına yöneltin. Püskürtme ayarı, sıcaklığa karşı bir perde oluşturur.
8. Soğutun ve izleyin. Yangın söndükten sonra yanmış malzemeyi soğutun ve yeniden alevlenmeye karşı bir süre bekleyin.
9. Toparlayın ve bildirin. Lansı ve vanayı kapatın, hortumu makaraya sarın. Kullanılan dolabın kontrol edilmesi için durumu bildirin.

Yassı hortumlu dolapta sıra farklıdır: hortum önce tamamen ve kıvrımsız serilir, lans bağlı olduğundan emin olunur, vana en son açılır. Su dolan yassı hortum ağırdır ve lansta belirgin bir geri tepme hissedilir; bu dolap iki eğitimli kişiyle kullanılır.

İki kişilik kullanım düzeni

Yangın hortumu tek kişiyle kullanılabilir; ama güvenli kullanım iki kişiyle olur. Görev dağılımı şöyledir:

• Lansçı lansı iki elle tutar, dizleri hafif bükük ve öne eğik durur, suyu yönlendirir. Gözü yangındadır.
• Yardımcı lansçının bir iki adım arkasında hortumu taşır; köşelerde ve kapı eşiklerinde hortumun takılmasını ve kıvrılmasını önler. Lansçının göremediği arka tarafı, dumanın yayılmasını ve geri çekilme yolunu izler.

İkisi önceden belirlenmiş kısa komutlarla konuşur: “su ver”, “su kes”, “ilerle”, “geri çekil”. Yardımcı, duman yoğunlaştığında veya yangın büyüdüğünde geri çekilme kararını verebilecek kişidir. Uzun süren müdahalede iki kişi yer değiştirir.

Kapalı bir odadaki yangına müdahale etmeden önce kapı açılmaz; kapının sıcak olup olmadığı elin tersiyle kontrol edilir. Kapı sıcaksa kapalı bırakılır ve itfaiye beklenir. Bu düzen, söndürme ekibi için destek elemanı eğitimi yazımızda anlattığımız uygulamalı eğitimin parçasıdır.

Hidrant: kimin işi, nasıl erişilir?

Hidrant, ilk müdahalede söndürülemeyen yangınlara dışarıdan müdahale için binanın çevresine kurulan sistemdir. Yönetmeliğin 95. maddesine göre hidrant sistemi en az 1900 l/dak debiyle ve çıkışta 700 kPa basınçla tasarlanır. Hidrantlar arası uzaklık çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m ve az riskli bölgelerde 150 m alınır; hidrantlar korunan binalardan ortalama 5 ila 15 m uzağa yerleştirilir.

Bu debi ve basınç, eğitimsiz bir çalışanın tek başına kontrol edebileceği düzeyde değildir. Hidrantı itfaiye ve bu iş için eğitilmiş ekip kullanır. Diğer çalışanların görevi hidrant erişimini açık tutmak ve itfaiyeyi en yakın hidranta yönlendirmektir. OSB’lerde bu yönlendirme planı OSB itfaiyesiyle birlikte yapılmalıdır; bkz. OSB itfaiyesiyle acil durum koordinasyonu.

Hidrant kontrolü için saha turunda şunlara bakın:

• Hidrantın önünde ve çevresinde araç, palet, kar veya bitki yok.
• Hidrant işaretli ve uzaktan görülebiliyor.
• Kapaklar yerinde, hidrant anahtarı ve hortum dolabı erişilebilir.
• Sızıntı, darbe veya korozyon izi yok.

Yangın dolabı önünü kapatmak: küçük ihmal, büyük sonuç

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-I, yangın söndürme ekipmanlarının her zaman kullanıma hazır, görünür ve kolay erişilir yerlerde bulunmasını ve önlerinde engel bulundurulmamasını ister. Ekipman ve bulunduğu yerler işaretlenir. Yangından korunma yönetmeliği de dolapların yalnızca yangın söndürme amacıyla kullanılmasını şart koşar.

Yangın dolabı önünü kapatmak, başlangıç yangınına müdahaleyi dakikalarca geciktirebilir; bu sürede küçük bir yangın kontrolden çıkar. Sahada en sık gördüğümüz ihlaller ve kalıcı çözümleri:

İşaretlerin renk ve yerleşim kuralları için sağlık ve güvenlik işaretleri, genel yangın önleme kontrolleri için işyerinde yangın önleme kontrol listesi yazılarımıza bakın.

Yangın dolabı bakımı ve kontrol takvimi

Yangın dolabı bakımı iki ayrı yükümlülükten doğar. Yangından korunma yönetmeliği, dolapların ve hortum makara sistemlerinin TS EN 671-3 standardında belirtilen periyodik bakımlarının bina sahibi, yönetici veya sorumlu bina yetkilisince yaptırılmasını zorunlu tutar. İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III ise yangın tesisatının en fazla yılda bir periyodik kontrolünü ister.

Periyodik kontrol tarihlerini İSG takvimi aracıyla izleyebilir, süreleri iş ekipmanı periyodik kontrol süreleri yazımızdan kontrol edebilirsiniz.

SİSTEMER Yangın Eğitim Merkezi’nde verilen yangın eğitimi teorik ve uygulamalı bölümlerden oluşur; bu yazıdaki adımları uygulamada çalışmanın en kolay yolu budur. Eğitimden sonra öğrendiklerinizi sınamak için acil durum tatbikatı yazımızdaki senaryolardan yararlanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yangın dolabını kimler kullanabilir?

Yarı sert hortumlu dolaplar, eğitim almış bina kullanıcılarının başlangıç yangınına müdahalesi için tasarlanmıştır. Yassı hortumlu dolaplar ve hidrantlar ise yüksek debi nedeniyle eğitimli söndürme ekibi veya itfaiye tarafından kullanılmalıdır.

Yangın dolabı hangi binalarda zorunludur?

Yüksek binalarda; toplam kapalı alanı 1000 m²’den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma ve eğitim binalarında; 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda ve 350 kW’ın üzerindeki kazan dairelerinde zorunludur.

Yangın dolabının önünde ne kadar boşluk bırakılmalı?

Mevzuat sayısal bir mesafe vermez; ekipmanın önünde engel bulundurulmamasını ve kolay erişilebilir olmasını ister. Uygulamada dolap kapağının tam açılabileceği ve hortumun engelsiz serilebileceği alanı zemin çizgisiyle işaretlemek en pratik çözümdür.

Yangın dolabı bakımı ne sıklıkla yapılır?

TS EN 671-3’e göre bakım yılda bir yapılır, hortumlar beş yılda bir basınç testinden geçer. Ayrıca yangın tesisatı en fazla yılda bir periyodik kontrole tabidir. Aylık gözle kontrolü işyerinin kendi prosedürüne eklemenizi öneririz.