Kısaca
6331 sayılı Kanun md. 18, işverenin İSG konularında çalışanların görüşünü almasını, öneri getirme hakkı tanımasını ve yeni teknoloji, ekipman ve çalışma koşulları konusunda onlara danışmasını ister; görevlendirmeler, risk değerlendirmesi ve eğitim planı gibi konularda ise destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin önceden görüşü alınır. Katılım anket, toplantı ve temsilci aracılığıyla sağlanabilir; önemli olan, görüşün alındığını ve sonucunda ne yapıldığını belgelemektir.
Çalışanların katılımı İSG’de neden bir yükümlülüktür?
Bir pres hattındaki koruyucunun neden sürekli devre dışı bırakıldığını en iyi o hatta çalışan bilir. Yeni alınan bir forkliftin dar koridorda nasıl manevra yaptığını da operatör ilk haftada görür. Çalışanların katılımı İSG’de bu bilgiyi karar sürecine taşımanın yasal adıdır; bir iyi niyet önerisi değil, 6331 sayılı Kanun md. 18’de tanımlanmış bir işveren yükümlülüğüdür.
Uygulamada en sık rastlanan sorun, görüşün hiç alınmaması değil, alındığının gösterilememesidir. Uzman ve hekimin sahada çalışanlarla konuştuğu, ama bunun hiçbir kayda geçmediği işyerlerinde denetimde “görüş alındı” demek zorlaşır. Bu yazıda madde 18’in neyi istediğini, hangi yöntemlerin işe yaradığını ve katılımın nasıl belgeleneceğini anlatıyoruz.
6331 madde 18 neyi istiyor?
Madde 18 iki ayrı katman kurar.
Birinci fıkra, genel katılımdır. İşveren; çalışanlara ya da iki ve daha fazla çalışan temsilcisinin bulunduğu işyerlerinde varsa işyeri yetkili sendika temsilcilerine, yoksa çalışan temsilcilerine şu imkânları sağlar:
- İSG ile ilgili konularda görüşlerinin alınması, teklif getirme hakkının tanınması ve görüşmelerde yer almaları,
- Yeni teknolojilerin uygulanması, seçilecek iş ekipmanı, çalışma ortamı ve şartlarının sağlık ve güvenliğe etkisi konusunda görüşlerinin alınması.
İkinci fıkra, ön danışmadır. İşveren, destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin şu konularda önceden görüşünü alır:
- İşyerinden görevlendirilecek veya dışarıdan hizmet alınacak işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer personel ile ilk yardım, yangınla mücadele ve tahliye için kişilerin görevlendirilmesi,
- Risk değerlendirmesi yapılarak koruyucu ve önleyici tedbirlerin ve kullanılacak koruyucu donanımın belirlenmesi,
- Sağlık ve güvenlik risklerinin önlenmesi ve koruyucu hizmetlerin yürütülmesi,
- Çalışanların bilgilendirilmesi,
- Çalışanlara verilecek eğitimin planlanması.
Üçüncü fıkra bir güvencedir: Önlemler yetersiz olduğunda ya da teftiş sırasında yetkili makama başvuran çalışanın ve temsilcinin hakları kısıtlanamaz.
Bu hüküm risk değerlendirmesi mevzuatıyla da bağlantılıdır. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 7/2, çalışanların risk değerlendirmesinin ihtiyaç duyulan her aşamasında sürece katılarak görüşlerinin alınmasını ister; md. 8 ise tehlikeler tanımlanırken toplanacak bilgiler arasında “çalışanların tecrübe ve düşünceleri”ni sayar.
Hangi konuda kimden görüş alınır?
| Konu | Kimden | Ne zaman | Kanıt |
|---|---|---|---|
| Uzman, hekim ya da OSGB görevlendirmesi | Çalışan temsilcisi, destek elemanları | Sözleşmeden önce | Görüş tutanağı |
| Acil durum ekiplerine kişi atanması | Çalışan temsilcisi, destek elemanları | Görevlendirmeden önce | Tutanak, imzalı ekip listesi |
| Risk değerlendirmesi ve KKD seçimi | Temsilci; ilgili bölüm çalışanları | Çalışma sırasında | Ekip listesi, görüşme notları |
| Yeni makine, teknoloji veya yerleşim | O işi yapacak çalışanlar | Satın alma ve kurulumdan önce | Anket ya da toplantı tutanağı |
| Yıllık eğitim programı | Temsilci, destek elemanları | Program onaylanmadan önce | Görüş yazısı, program taslağı |
| Genel İSG önerileri | Tüm çalışanlar | Sürekli | Öneri formları, aksiyon listesi |
Kaç temsilci olacağı md. 20’de çalışan sayısına göre belirlenir: 2–50 çalışanda bir, 51–100’de iki, 101–500’de üç, 501–1000’de dört, 1001–2000’de beş, 2001 ve üzerinde altı temsilci. Seçim usulü için çalışan temsilcisi seçimi, temsilcinin hakları için çalışan temsilcisi eğitimi ve hakları yazılarımıza bakabilirsiniz. Elli ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde İSG kurulu da katılımın resmî bir kanalıdır; ama kurul, kurul dışında kalan çalışanların görüşünü alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Çalışan katılımı yöntemleri
Mevzuat belirli bir yöntem şart koşmaz. İşyerinin büyüklüğüne ve konuya göre şu yöntemler birlikte kullanılabilir.
İSG anketleri
Anket, çok sayıda çalışandan kısa sürede görüş almanın en düzenli yoludur. İyi bir İSG anketi:
- Kısa olur: 8–12 soru yeterlidir; uzun anketler yarım bırakılır.
- Somut sorar: “İş güvenliği sizin için önemli mi?” yerine “Bölümünüzde en çok hangi iş sizi zorluyor?” ya da “Son üç ayda gördüğünüz ama bildirmediğiniz bir tehlike oldu mu?” diye sorar.
- Açık uçlu bir soru içerir: “Değiştirebilseniz ilk neyi değiştirirdiniz?”
- İsimsiz doldurulabilir: Psikososyal riskler ve yönetimle ilgili sorularda isimsiz anket daha dürüst sonuç verir.
- Dile ve okuryazarlığa uygundur: Yabancı uyruklu çalışanlar varsa anlayacakları dilde hazırlanır; gerekirse sözlü uygulanır.
Anket sonucunun çalışanlara geri bildirilmesi, anketin kendisi kadar önemlidir. Sonuç paylaşılmazsa bir sonraki ankete katılım düşer.
Toplantı ve iş başı konuşmaları
Yeni bir ekipman alınacaksa, o ekipmanı kullanacak ekiple yapılan 20 dakikalık bir toplantı, satın alma sonrası yapılacak değişikliklerden ucuzdur. Vardiya başındaki kısa konuşmalar da görüş toplamak için kullanılabilir; nasıl kurgulanacağı için iş başı konuşması yazımıza bakın.
Temsilci aracılığıyla katılım
Temsilci, çalışanların görüşünü toplayıp işverene ileten kişidir. Temsilciye düzenli bir görüşme günü ayırmak, saha turlarına davet etmek ve risk değerlendirmesi ekibinde görev vermek, katılımı kâğıt üzerinde kalmaktan çıkarır.
Öneri ve bildirim sistemi
Öneri kutusu, QR kodlu form ya da mesaj grubu gibi kanallar sürekli katılım sağlar. Aynı kanal ramak kala bildirimi için de kullanılabilir; kurgusu için ramak kala bildirim sistemi yazımızı okuyun.
Katılım nasıl belgelenir?
Denetimde görüş alındığını göstermek için aşağıdaki kayıtların düzenli tutulması yeterlidir:
- Görüş tutanağı: Konu, tarih, katılanlar, dile getirilen görüşler ve alınan karar. Temsilcinin imzası bulunur.
- Anket raporu: Uygulama tarihi, katılımcı sayısı, sonuçların özeti ve çıkan aksiyonlar.
- Aksiyon listesi: Her öneri için sorumlu, termin ve sonuç. Reddedilen öneriler gerekçesiyle yazılır.
- Geri bildirim kaydı: Sonuçların panoya asıldığını ya da toplantıda paylaşıldığını gösteren not.
- Ön danışma yazıları: OSGB değişikliği, acil durum ekibi ataması ve yıllık eğitim programı öncesinde temsilciden alınan görüş.
Örneğin acil durum ekiplerine yeni kişiler atanacaksa kısa bir ön danışma tutanağı şöyle kurulabilir: konu (“söndürme ve kurtarma ekibine üç yeni destek elemanı”), önerilen isimler ve vardiyaları, temsilcinin ve mevcut destek elemanlarının görüşü (ör. “gece vardiyasında yedek kişi yok”), işverenin kararı ve bu görüş üzerine yapılan değişiklik. Tutanağın tarihi, ekip listesinin asıldığı tarihten önce olmalıdır; aksi hâlde görüş “önceden” alınmış sayılmaz.
Yıllık eğitim programını işveren hazırlatır ve onaylar (2026 eğitim yönetmeliği md. 11); programı onaylamadan önce temsilcinin görüşünü almak, md. 18/2-d’yi de karşılar. Programın kurgusu için yıllık İSG eğitim planı yazımıza bakabilirsiniz. Önerilerin takibi için düzeltici ve önleyici faaliyet takibi yazımızdaki tabloyu kullanabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Görüşü karardan sonra almak: Ekip listesi asıldıktan ya da makine kurulduktan sonra yapılan toplantı “önceden görüş alma” sayılmaz.
- Sadece temsilciye sormak: Yeni bir ekipman söz konusuysa onu kullanacak çalışanların doğrudan görüşü de alınmalıdır.
- Anket yapıp sonucu paylaşmamak: Çalışan, görüşünün işe yaramadığını düşünürse bir dahaki sefere konuşmaz.
- İmza listesini katılım sanmak: Eğitim imza listesi, görüş alındığını göstermez; görüşlerin içeriği yazılmalıdır.
- Öneriyi reddedip gerekçe yazmamak: Her öneri uygulanamaz; ama neden uygulanmadığı kayda geçmelidir.
Bursa ve çevre illerde hizmet verdiğimiz işyerlerinde saha turlarını temsilciyle birlikte yürütüyor, görüş tutanaklarını ve aksiyon listesini aylık raporun parçası olarak tutuyoruz. Ayrıntılar için iş güvenliği uzmanlığı sayfamıza bakabilirsiniz; kültür boyutu için İSG kültürü nasıl oluşturulur yazımız da yol gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Çalışan görüşü almak için anket zorunlu mu?
Hayır. Kanun yöntem belirtmez; anket, toplantı, temsilci görüşmesi veya öneri formu kullanılabilir. Önemli olan görüşün gerçekten alınması ve kayda geçirilmesidir.
Çalışan temsilcisi olmayan küçük bir işyerinde kimden görüş alınır?
Doğrudan çalışanlardan. Madde 18/1, görüş alma imkânının çalışanlara sağlanmasını ister; temsilci üzerinden yürütme seçeneği iki ve daha fazla temsilcinin bulunduğu işyerleri içindir. Yine de iki ve üzeri çalışanı olan her işyerinde md. 20 uyarınca bir temsilci bulunmalıdır.
OSGB değiştirirken çalışanlara sormak gerekir mi?
Evet. Dışarıdan hizmet alınacak işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının görevlendirilmesi, destek elemanları ve çalışan temsilcilerinin önceden görüşünün alınacağı konular arasında sayılır.
Görüş alındığını denetimde nasıl kanıtlarım?
Tarihli ve imzalı görüş tutanakları, anket raporları ve önerilerin sonucunu gösteren aksiyon listesiyle. Sonucun çalışanlara duyurulduğunu gösteren bir kayıt da ekleyin.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.