Temizlik, Güvenlik ve Yemek Hizmet Alımında İSG

Hizmet alımı İSG: içeride sürekli çalışan dış ekipler

Bir fabrikada veya ofis binasında her gün çalışan temizlik görevlisi, kapıdaki özel güvenlik görevlisi ve yemekhanedeki aşçı, çoğu zaman o işyerinin bordrosunda değildir. Bu ekipler, birkaç günlük bakım işine gelen yüklenicilerden farklıdır: Yıllarca aynı işyerinde, aynı vardiyalarda ve aynı risklerle çalışırlar. Bu yüzden hizmet alımı İSG konusu, “dışarıdan gelen ekip” kurallarıyla değil, işyerinin kalıcı bir parçası gibi ele alınmalıdır.

Hukuki çerçeve 4857 sayılı İş Kanunu md. 2’dedir. Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde çalıştıran işveren ile iş aldığı işveren arasındaki ilişki, asıl işveren-alt işveren ilişkisidir. Temizlik, güvenlik ve yerinde yemek hizmeti tipik yardımcı işlerdir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.

Yemek hizmetinde bir ayrıma dikkat edin: Yemek merkezi bir mutfakta pişirilip işyerine taşınıyorsa, merkezi mutfaktaki aşçılar işyerinizde çalışmaz; işyerinizde yalnız servis ve bulaşık yapan personel varsa ilişki bu personel üzerinden kurulur. Yemek yerinde pişiriliyorsa bütün mutfak ekibi işyerinizdedir. Alt işveren ilişkisinin genel kuralları için alt işveren İSG sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Kim neyden sorumlu? Temel paylaşım

Aşağıdaki tablo, sürekli hizmet alımında İSG yükümlülüklerinin nasıl paylaşıldığını özetler.

Bu paylaşımın dayanakları şunlardır:

• Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 15: Her alt işveren yürüttüğü işlerle ilgili risk değerlendirmesini yapar veya yaptırır ve bir nüshasını asıl işverene verir; asıl işveren bunu kendi çalışmasıyla bütünleştirir, uygulamayı izler ve denetler.
• 6331 sayılı Kanun md. 16/2-b: İşveren, başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanların gerekli bilgileri almasını sağlamak üzere, bu çalışanların işverenlerine gerekli bilgileri verir.
• 6331 md. 17/5: Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, yapılacak işin risklerine ilişkin eğitimi aldığını gösteren belge olmadan başka işyerlerinden gelen çalışanlar işe başlatılamaz. 2026 tarihli eğitim yönetmeliği de asıl işverenin alt işverenin eğitim belgelerini kontrol etmesini ister.
• 6331 md. 22/2: Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinde İSG kurulu koordinasyonu asıl işverence sağlanır; kurul oluşturması gerekmeyen taraf vekâleten yetkili bir temsilci atar. Ayrıntılar için alt işveren varsa İSG kurulu yazımıza bakın.

Temizlik firması iş güvenliği: kimyasal ve alan riskleri

Temizlik görevlisinin riskleri, temizlediği alanın riskleridir. Ofiste ıslak zemin ve elle taşıma öne çıkarken, bir fabrikada makine çevresi, yağlı zeminler, kimyasal depolar ve elektrik odaları devreye girer. Temizlik firması iş güvenliği için asıl işverenin sağlaması gerekenler şunlardır:

• Alan bilgisi: Hangi bölümlere girilebileceği, hangilerine yalnız refakatle girileceği ve hangilerine hiç girilmeyeceği (elektrik odası, kimyasal depo, robot hücresi) yazılı olarak bildirilir.
• Makine çevresinde temizlik kuralı: Çalışan makinenin altı, içi veya hareketli parçalarına yakın yerler temizlik görevlisine bırakılmaz; makine temizliği gerekiyorsa enerji kesilip kilitlenerek ve işyerinin kendi prosedürüyle yapılır.
• Kimyasal listesi: Temizlik firması kullandığı ürünlerin listesini ve güvenlik bilgi formlarını asıl işverene verir. Asıl işveren de temizlik sırasında karşılaşılabilecek üretim kimyasallarını bildirir.
• Vardiya uyumu: Gece veya üretim dışı saatlerde tek başına temizlik yapan görevli için haberleşme düzeni kurulur.

Temizlik personelinin kimyasal karıştırma, kayma ve kesici atık gibi kendi işine özgü riskleri için temizlik personeli riskleri yazımıza bakın.

Güvenlik şirketi personeli İSG: gece, yalnızlık ve acil durum rolü

Özel güvenlik görevlisi, çoğu işyerinde gece saatlerinde içeride kalan tek kişidir. Bu durum, güvenlik şirketi personeli İSG’sini iki yönden önemli kılar: Görevlinin kendi riskleri ve acil durumda üstlendiği rol.

Görevlinin kendi riskleri; gece vardiyası ve yorgunluk, yalnız çalışma, ziyaretçi veya şüpheliyle gerilim ve hava koşullarına açık nöbet noktalarıdır. Bunlar güvenlik şirketinin risk değerlendirmesinde yer alır; ancak nöbet kulübesinin ısıtılması, devriye güzergâhındaki karanlık noktaların aydınlatılması veya yalnız çalışan görevli için alarm düzeni gibi önlemler asıl işverenin tesisine bağlıdır. Ayrıntılar için özel güvenlik görevlisi riskleri yazımıza bakın.

Acil durum rolü ise daha kritik bir konudur. Gece başlayan bir yangında alarmı ilk duyan, itfaiyeyi arayan ve kapıyı açan kişi çoğu zaman güvenlik görevlisidir. Bu görevlinin işyerinin acil durum planını bilmesi, enerji ve gaz kesme noktalarını tanıması ve tatbikatlara katılması gerekir.

Yemek firması İSG: mutfak, hijyen ve sağlık

Yemekhane mutfağı, işyerinin içinde ayrı bir işyeri gibidir: Sıcak yağ, buhar, bıçak, dilimleme makineleri, gazlı ocaklar ve kaygan zemin. Yemek firması İSG’sinde dikkat edilecek noktalar:

• Mutfak çalışanlarının yanık, kesik ve kayma riskleri yemek firmasının risk değerlendirmesinde ele alınır; mutfak gaz tesisatı ve davlumbaz gibi bina tesisatına bağlı riskler için sorumluluk sözleşmede netleştirilir.
• Mutfak çalışanlarının hijyen eğitimi belgeleri ve Hijyen Eğitimi Yönetmeliği md. 9’daki çalışmaya engel hâllerin takibi yemek firmasındadır. Asıl işverenin işyeri hekimi ise yemekhanenin genel hijyen şartlarını izler ve denetler.
• Yemek firması çalışanları, işyerinin yangın ve tahliye düzenine dahil edilir; mutfak yangını senaryosu tatbikatta ayrıca çalışılır.

Hekimin yemekhane denetiminde baktığı noktalar için yemekhane ve mutfak hijyeni, mutfak kazaları için aşçı ve mutfak çalışanları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Acil durum planına dahil etmek

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik bu konuda açıktır: Bir işyerinde alt işveren bulunması hâlinde acil durum planının hazırlanmasından, işyerinin bütünü için asıl işveren, kendi çalışma alanı ve yaptıkları işlerle sınırlı olmak üzere alt işverenler sorumludur (md. 18). İşveren ayrıca, varsa alt işverenin çalışanlarının acil durumlar, tahliye planı, kaçış yolları, toplanma yerleri ve acil durum ekipleri hakkında bilgilendirilmesini sağlar (md. 5/1-g).

Uygulamada bu şu anlama gelir:

1. Temizlik, güvenlik ve yemek ekipleri, vardiyalarıyla birlikte tahliye ve toplanma yeri sayım listelerine eklenir.
2. Gece ve hafta sonu gibi asıl işveren çalışanlarının bulunmadığı saatlerde acil durumda kimin ne yapacağı yazılır; bu saatlerde içeride kalan dış ekip, planın merkezindedir.
3. Dış ekip çalışanları tatbikatlara katılır; tatbikat formunda katılımları gösterilir.
4. Acil durum ekiplerine dış ekip çalışanı alınacaksa, bunun eğitimi ve görev tanımı iki işveren arasında yazılı olarak netleştirilir.

Hizmet alım sözleşmesi İSG maddeleri

Paylaşımın sahada işlemesi, hizmet alım sözleşmesinde yazılı olmasına bağlıdır. Hizmet alım sözleşmesi İSG maddelerinde bulunması gerekenler şunlardır:

• Hizmet firmasının kendi çalışanları için İSG-KATİP’te uzman ve hekim görevlendirmesi ve bunun belgesi,
• Risk değerlendirmesinin bir nüshasının işe başlamadan verilmesi ve değişiklikte güncellenmesi,
• Çalışanların eğitim belgelerinin, işe giriş muayene kayıtlarının ve gerekiyorsa hijyen eğitimi belgelerinin işe başlamadan sunulması,
• Yeni başlayan veya ayrılan personelin asıl işverene bildirilmesi,
• KKD’nin kim tarafından sağlanacağı ve sahadaki kullanım kuralları,
• Kullanılacak kimyasalların listesi ve güvenlik bilgi formları,
• İş kazası ve ramak kala olayların asıl işverene derhal haber verilmesi,
• Acil durum planına, tatbikatlara ve gerekiyorsa İSG kuruluna katılım,
• Asıl işverenin denetim hakkı, uygunsuzlukların giderilme süresi ve ciddi tehlikede işin durdurulması.

Belge kontrolünün ayrıntıları için alt işverenden istenecek İSG belgeleri yazımıza bakabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki ofis, AVM ve üretim tesislerinde hizmet firmalarıyla koordinasyonu, belge kontrolünü ve ortak acil durum düzenini iş güvenliği uzmanlığı hizmetimiz kapsamında kuruyoruz. Ofis ve perakende işyerlerinin diğer riskleri için ofis ve perakende sayfamıza bakın.

Sık Sorulan Sorular

Temizlik firması çalışanının İSG eğitiminden kim sorumludur?

Temel ve tekrar eğitimlerinden temizlik firması sorumludur. Asıl işveren işyerine özgü riskler hakkında bilgi verir ve tehlikeli ya da çok tehlikeli sınıftaki işyerinde eğitim belgesini görmeden çalışanı işe başlatmaz.

Güvenlik görevlileri acil durum planına dahil edilir mi?

Evet. Acil durum planından işyerinin bütünü için asıl işveren sorumludur ve alt işveren çalışanlarının acil durumlar, tahliye ve toplanma yerleri hakkında bilgilendirilmesi gerekir. Gece içeride kalan güvenlik görevlisinin planda görevi açıkça yazılmalıdır.

Yemek firması personelinin sağlık raporlarını kim takip eder?

İşe giriş ve periyodik muayeneler ile hijyen mevzuatındaki çalışmaya engel hâllerin takibi yemek firmasındadır. Asıl işverenin işyeri hekimi ise yemekhanenin genel hijyen şartlarını izler ve gerektiğinde belgeleri görmek ister.

Hizmet firmasının risk değerlendirmesi asıl işverene verilir mi?

Evet. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 15’e göre alt işveren hazırladığı risk değerlendirmesinin bir nüshasını asıl işverene verir; asıl işveren bunu kendi çalışmasıyla bütünleştirir ve uygulamayı denetler.