İSG Politikası Nasıl Yazılır?

İSG politikası nedir, zorunlu mu?

Birçok fabrikanın giriş holünde çerçeveli bir İSG politikası asılıdır ve çoğu birbirine benzer: “Çalışanlarımızın sağlığı en büyük değerimizdir”, “sıfır kaza hedefliyoruz”, “mevzuata uyarız”. Bu cümlelerin hiçbiri yanlış değildir; ama hiçbiri o işyerinin neyi farklı yapacağını söylemez. Politika, yönetimin İSG konusunda hangi yöne gittiğini ve neyi taahhüt ettiğini bir sayfada anlatan belgedir. İyi yazılmışsa, yıllık çalışma planından eğitim programına kadar diğer bütün belgeler ona bağlanır.

Hukuki çerçevede 6331 sayılı Kanun md. 5, işverenin yükümlülüklerini yerine getirirken göz önünde bulunduracağı ilkeler arasında “teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek” ilkesini sayar. Kanun bu politikanın belirli bir biçimde yazılı belgeye dönüştürülmesini ayrıca düzenlemez. Yazılı politika ise ISO 45001 yönetim sistemi standardının açık bir şartıdır ve otomotiv gibi tedarik zincirlerinde müşteri denetimlerinde sıkça istenir. Standardın yapısı için ISO 45001 nedir, müşteri denetimleri için tedarikçi İSG denetimine hazırlık yazılarımıza bakabilirsiniz.

İyi bir İSG politikasının dört özelliği

1. Kısa: Bir sayfayı geçmez; panoda okunabilir, işe başlama eğitiminde birkaç dakikada anlatılabilir.
2. İşyerine özgü: Okuyan kişi, metnin hangi sektöre ve hangi işletmeye ait olduğunu anlayabilmelidir. Pres hattı olan bir metal işleme tesisinin politikasında makine güvenliği, yoğun forklift trafiği olan bir deponunkinde araç-yaya ayrımı görünmelidir.
3. İzlenebilir: Taahhütler, yıllık hedeflere dönüştürülebilecek kadar somuttur.
4. Sahiplenilmiş: En üst yönetici imzalar, çalışanlara ve temsilcilerine danışılarak hazırlanır ve gerçekten duyurulur.

İSG politikası içeriği: bölüm bölüm

ISO 45001, politikanın belirli taahhütleri içermesini ister: güvenli ve sağlıklı çalışma koşulları sağlamak, yasal ve diğer şartları yerine getirmek, tehlikeleri ortadan kaldırmak ve riskleri azaltmak, sürekli iyileştirme ve çalışanlara danışma ile katılımlarını sağlama. Bu taahhütler, 6331 sayılı Kanun’daki risklerden korunma ilkeleri ve md. 18’deki çalışanların görüşünün alınması ve katılımı hükmüyle de örtüşür. Pratik bir İSG politikası içeriği şu bölümlerden oluşur:

İSG taahhüdü ölçülebilir nasıl yazılır?

Politika metninde rakam vermek zorunda değilsiniz; ama her İSG taahhüdü, arkasından ölçülebilir bir hedef türetilebilecek biçimde yazılmalıdır. Aşağıdaki tablo, genel bir ifadenin nasıl işyerine özgü bir taahhüde ve izlenebilir bir göstergeye dönüştüğünü gösterir:

Göstergelerin nasıl seçileceği için İSG performans göstergeleri yazımıza bakabilirsiniz.

İş sağlığı ve güvenliği politikası örneği

Aşağıdaki metin, Bursa’da pres, kaynak ve boya hattı bulunan bir metal parça üreticisi için hazırlanmış bir iş sağlığı ve güvenliği politikası örneğidir. Olduğu gibi kopyalamayın; kendi risklerinize ve taahhütlerinize göre yeniden yazın.

[Firma adı] İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası

[Firma adı] olarak pres, kaynak ve boya hatlarımızda çalışan herkesin işe geldiği gibi sağlıklı dönmesini işimizin bir parçası sayıyoruz. Bu amaçla:

1. Yürürlükteki iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına ve müşterilerimizin şartlarına uyarız.
2. Riskleri önce kaynağında azaltırız; makine koruyucularını, havalandırmayı ve mekanik taşımayı kişisel koruyucu donanımın önünde tutarız.
3. Koruyucusu devre dışı bırakılmış veya kilitleme yapılmadan bakımı yapılan bir makinede çalışmaya izin vermeyiz.
4. Her çalışanın tehlike ve ramak kala bildirme hakkını korur, bildirimleri kayda alır ve sonucunu bildirene açıklarız.
5. İşe özgü eğitimini almamış kimseyi makine başına geçirmeyiz.
6. Alt işveren ve ziyaretçilerin de bu kurallara uymasını sağlarız.
7. Çalışanlarımıza ve temsilcilerine danışarak yıllık hedefler belirler, her yıl sonuçlarını gözden geçirir ve iyileştiririz.

Genel Müdür, ad soyad, imza, tarih, revizyon no.

Metindeki her madde, yıllık hedeflere ve yıllık çalışma planına bağlanabilecek kadar somuttur.

Politika imza, duyuru ve gözden geçirme

Politika imza aşamasında belgeyi işletmenin en üst yöneticisi imzalar; imzanın yanında tarih ve revizyon numarası bulunur. Taslak, imzadan önce çalışanlara veya temsilcilerine danışılarak hazırlanmalıdır. 6331 sayılı Kanun md. 18, işverenin İSG konularında çalışanların görüşünü almasını ve teklif getirme hakkı tanımasını ister. İSG kurulu olan işyerlerinde İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik md. 8, kurula işyerinin niteliğine uygun bir İSG iç yönerge taslağı hazırlayıp işverenin onayına sunma ve uygulamasını izleme görevi verir; politika taslağını kurul gündemine almak bu süreçle uyumludur. Kurul ve temsilci süreçleri için İSG kurulu nasıl kurulur ve çalışan temsilcisi seçimi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Duyuru, imzalı belgeyi panoya asmaktan ibaret değildir:

• Politikayı işe başlama eğitiminde birkaç dakikalık bir bölümle anlatın.
• Çalışanların anladığı dilde ve okunabilir bir boyutta asın; yabancı uyruklu çalışanlar için çeviri hazırlayın.
• Alt işveren ve yüklenicilere sözleşme ekinde verin.
• Vardiya amirlerinin kendi ekiplerine politikadaki taahhütlerin kendi bölümlerinde ne anlama geldiğini açıklamasını sağlayın.

Birden fazla tesisi veya şubesi olan işletmelerde tek bir çatı politika yeterli olabilir; ancak her tesisin başlıca riskleri politikada veya ona bağlı tesis hedeflerinde görünmelidir. Bursa’daki bir fabrika ile komşu ildeki bir depo aynı politikayı paylaşıyorsa, depo çalışanı metinde forklift ve yükleme rampasını, fabrika çalışanı pres ve boya hattını bulabilmelidir. Alt işverenlerin kendi politikaları olabilir; ortak çalışma alanında ise asıl işverenin kurallarının geçerli olduğu sözleşmede açıkça yazılmalıdır.

Gözden geçirme en az yılda bir yapılır: yıllık değerlendirme raporuyla birlikte politikanın hâlâ işyerinin risklerini ve yönünü yansıtıp yansıtmadığına bakılır. Yeni bir tesis, yeni bir üretim hattı, birleşme veya ciddi bir kaza politikanın yıl dolmadan güncellenmesini gerektirebilir. Politikayı ve ona bağlı hedefleri iş güvenliği uzmanlığı hizmetimiz kapsamında işletmeyle birlikte hazırlıyor, yıllık planla ilişkilendiriyoruz. Asgari yükümlülüklerinizi görmek için İSG yükümlülük hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Başka bir firmanın metnini kopyalamak. Okuyan, işyerinizin risklerini metinde göremez.
• Yalnız çalışanın yükümlülüklerini yazmak. Politika öncelikle yönetimin taahhüdüdür.
• Gerçekçi olmayan vaatler. Takip edilmeyen bir “sıfır kaza” sloganı, güveni artırmaz; ölçülebilir taahhütler daha inandırıcıdır.
• İmzalayıp unutmak. Yıllardır aynı tarihi taşıyan bir politika, gözden geçirilmediğini gösterir. Politikanın sahadaki karşılığı için İSG kültürü nasıl oluşturulur yazımız yol gösterir.

Sık Sorulan Sorular

İSG politikası yazmak yasal zorunluluk mu?

6331 sayılı Kanun md. 5, risklerden korunma ilkeleri arasında tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmeyi sayar; ancak politikanın belirli bir biçimde yazılı belgeye dönüştürülmesini ayrıca düzenlemez. ISO 45001 belgelendirmesinde ve birçok müşteri denetiminde yazılı politika istenir.

İSG politikasını kim imzalar?

İşletmenin en üst yöneticisi imzalar; işveren veya genel müdür gibi. İmzanın yanında tarih ve revizyon numarası bulunmalıdır.

İSG politikası ne sıklıkla güncellenir?

En az yılda bir gözden geçirilmesi iyi bir uygulamadır. Yeni tesis, yeni üretim hattı, birleşme veya ciddi bir kaza gibi değişikliklerde yıl dolmadan güncellenir.

Politika ile iç yönerge arasındaki fark nedir?

Politika, yönetimin yönünü ve taahhütlerini bir sayfada anlatır. İç yönerge ve talimatlar ise bu taahhütlerin nasıl uygulanacağını ayrıntılı kurallarla düzenler.

Küçük bir atölyenin de İSG politikası olmalı mı?

Kanun yazılı bir politika belgesini ayrıca şart koşmaz; ancak 10 kişilik bir atölyede bile yönetimin İSG’de neyi taahhüt ettiğini birkaç maddeyle yazması, çalışanlara ve müşterilere net bir mesaj verir. Kısa, atölyenin risklerine özgü ve imzalı bir metin yeterlidir.