Kısaca
İşe uygunluk raporu “uygun”, “kısıtlı (şartlı) uygun” veya “uygun değil” sonucuyla biter ve bu karar çalışanın genel sağlığı için değil, yapacağı belirli iş için verilir. Kısıtlı raporda iş, görev veya vardiya kısıta göre uyarlanır; uygun değil sonucunda çalışan o işte çalıştırılmaz. Rapora itiraz Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılır ve karar kesindir.
İşe uygunluk raporu neyi söyler?
İşe giriş veya periyodik muayene sonunda işyeri hekimi bir karar verir: Bu çalışan, bu işi sağlık yönünden yapabilir mi? Cevap çoğu zaman “uygundur” olur. Ama bazen rapor “kısıtlı uygundur” ya da “işe uygun değildir” sonucuyla gelir. İşe uygun değildir raporu, çalışanın her işe uygun olmadığı anlamına gelmez; hekimin değerlendirdiği belirli iş ve koşullar için verilmiş bir karardır.
Bu ayrım önemlidir. Aynı çalışan, yüksekte çalışma içeren bir bakım görevi için uygun bulunmayabilir; ama yer seviyesindeki bir montaj görevi için tamamen uygun olabilir. Bu yazı, kısıtlı veya uygun değil sonucu çıktığında işverenin, hekimin ve çalışanın yapacaklarını; ikinci görüş ve itiraz yolunu ve kısıtların vardiya ve görev planına nasıl aktarılacağını anlatır.
Dayanak 6331 sayılı Kanun md. 15’tir: Muayeneler işe girişte, iş değişikliğinde, talep hâlinde işe dönüşte ve periyodik olarak yapılır; tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz (md. 15/2). Raporların nereden alınacağı için işe giriş sağlık raporu yazımıza bakabilirsiniz.
Üç sonuç, üç farklı yol
| Sonuç | Anlamı | İşverenin yapacağı |
|---|---|---|
| Uygundur | Çalışan, değerlendirilen işi sağlık yönünden yapabilir | Bir sonraki periyodik muayene tarihini takvime işler |
| Kısıtlı (şartlı) uygundur | İş, belirtilen kısıtlara uyulursa yapılabilir | Kısıtları görev, ekipman ve vardiya planına aktarır |
| Uygun değildir | Çalışan bu işi bu koşullarda yapamaz | Çalışanı o işte çalıştırmaz, başka bir görev değerlendirir |
Kısıtlı raporun değeri, kısıtın ne kadar açık yazıldığına bağlıdır. “Ağır işte çalışmamalı” bir kısıt değil, bir yorumdur. İşe aktarılabilir bir kısıt şu üç soruya cevap verir: Ne yapamaz? Ne kadar süreyle? Ne zaman yeniden değerlendirilecek? Örneğin: “15 kg üzeri yükü elle kaldırmamalı; 3 ay süreyle; kontrol muayenesi Şubat 2027.”
Kısıtlı işe uygunluk raporu: tipik kısıtlar
Aşağıdaki örnekler, sahada sık karşılaşılan kısıtların plana nasıl yansıdığını gösterir. Kısıtın tıbbi gerekçesi gizlidir; işveren ve amir yalnızca kısıtın kendisini bilir.
| Kısıt | Görev ve vardiya planına yansıması |
|---|---|
| Yüksekte çalışamaz | Platform, merdiven ve çatı işlerinden çıkarılır; yüksekte çalışma izin formunda isim kontrolü yapılır |
| Gece vardiyasında çalışamaz | Vardiya çizelgesinde sabit gündüz vardiyasına alınır |
| Belirli bir ağırlığın üzerinde yük kaldıramaz | Elle taşıma içeren görevlerden çıkarılır veya kaldırma yardımcısı sağlanır |
| Gürültülü alanda çalışmamalı | Yüksek gürültülü bölümlerden düşük gürültülü bir istasyona alınır |
| Solunum yolunu tahriş eden maddelere maruz kalmamalı | Boya, toz veya solvent alanları dışında görevlendirilir |
| İş makinesi, forklift veya araç kullanamaz | Operatör yetki listesinden ve anahtar listesinden çıkarılır |
| Yalnız çalışmamalı | Tek kişilik vardiya ve uzak noktadaki görevlere verilmez |
| Hareketli makine başında çalışmamalı | Koruyucusu açık makinelerde ve bakımda görev almaz |
Yüksekte çalışacak kişilerde hekimin neleri değerlendirdiği için yüksekte çalışma sağlık raporu, gürültü maruziyetinde sonuçların okunması için odyometri sonuçları yazılarımıza bakabilirsiniz.
Görev uyarlaması: adım adım
Kısıtlı rapor geldiğinde amaç, çalışanı işten uzaklaştırmak değil, işi kısıta uydurmaktır. İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik md. 9, hekime özel politika gerektiren gruplar ve kronik hastalığı olanlar gibi çalışanları uygun işe yerleştirmek için muayene yapıp rapor düzenleme görevini verir; işe dönüş muayenesinde eski görevinde çalışması sakıncalı bulunanlara sağlık durumuna uygun bir görev verilmesini işverenin onayına sunmak da hekimin görevidir. Bu tavsiyeyi uygulamaya dökmek için:
- Kısıtı işlevsel yazdırın. Hekimden, yukarıdaki üç soruyu cevaplayan net bir kısıt metni isteyin.
- Görevi analiz edin. İş güvenliği uzmanı ve bölüm amiri, çalışanın mevcut görevinin hangi adımlarının kısıtla çatıştığını belirler.
- Önce işi uyarlayın. Kaldırma yardımcısı, yükseklik ayarlı tezgâh, iş rotasyonu veya bir görev adımının başka bir çalışana verilmesi çoğu zaman yeterlidir.
- Gerekirse görev veya vardiya değiştirin. Uyarlama mümkün değilse kısıta uygun başka bir görev veya vardiya değerlendirilir. İş değişikliğinde 6331 md. 15 gereği yeni görev için muayene yapılır.
- Kararı yazılı hâle getirin ve çalışanı bilgilendirin. Hangi görevlerin geçici olarak yapılmayacağı, kimin takip edeceği ve kontrol tarihi yazılır.
- Kontrol tarihini takvime işleyin. Süreli kısıtlar süre sonunda hekim tarafından yeniden değerlendirilir; süre geçtiği hâlde kısıtın uygulanmaya devam etmesi de, kendiliğinden kalkması da hatalıdır.
Kalıcı bir engel söz konusuysa işe uyarlama konusu için engelli çalışanlarda işe uygunluk ve uyarlama yazımız yol gösterir. Uzun bir hastalık izninden dönen çalışanın değerlendirmesi için işe dönüş muayenesi yazımıza bakabilirsiniz.
İkinci görüş ve işe uygunluk itirazı
Kısıtlı veya uygun değil sonucu, çalışan ya da işveren açısından tartışmalı olabilir. Önce iç yol denenir:
- Ek tetkik ve uzman görüşü: Hekim, kararını vermeden önce ilgili uzmanlık dalından görüş isteyebilir; çalışan da tedavisini yürüten hekimin raporlarını sunabilir. Yeni bilgi, kararı değiştirebilir.
- Yeniden değerlendirme: Tedaviyle düzelebilecek durumlarda (örneğin kontrol altına alınan tansiyon veya kan şekeri) belirli bir süre sonra yeniden muayene planlanır.
Bu yollar sonuç vermezse resmî itiraz yolu vardır. 6331 md. 15/3’e göre raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelere yapılır ve verilen kararlar kesindir. İtiraz sonuçlanana kadar görev planlaması, mevcut rapordaki sonuca ve kısıtlara göre yapılır.
Kısıtları vardiya ve görev planına aktarmak
Rapordaki kısıt, ancak planlama yapan kişinin önüne geldiğinde işe yarar. Pratik bir düzen şöyle kurulur:
- Kısıt listesi: İşyeri hekimi veya hemşiresi, tanı içermeyen bir liste tutar: çalışan adı, bölüm, kısıt, başlangıç ve bitiş tarihi, kontrol tarihi. Bu liste sağlık dosyasından ayrıdır.
- Bilmesi gerekenler: Liste yalnızca vardiya planlayan amir ve ilgili ustabaşıyla paylaşılır. Sağlık bilgilerinin gizliliği için çalışan sağlık bilgileri ve KVKK yazımıza bakın.
- Sistemlere bağlantı: Vardiya çizelgesi, forklift ve vinç operatör yetki listesi, yüksekte çalışma ve sıcak çalışma izin formları kısıt listesiyle karşılaştırılır.
- Gece postası: Gece çalışmasıyla ilgili kısıtlarda kurallar için gece çalışması yazımıza bakın.
- Değişikliklerin bildirimi: Kısıt kalktığında veya değiştiğinde liste aynı gün güncellenir ve ilgili amire bildirilir.
- Takvim: Kontrol muayeneleri ve süreli kısıtların bitişi İSG takvimi aracına işlenir.
Örneğin üç vardiyalı bir otomotiv yan sanayi tesisinde, gece çalışma kısıtı olan bir operatörün vardiya rotasyonundan çıkarılması, aynı hattaki diğer operatörlerin rotasyonunu da etkiler. Bu yüzden kısıt listesi, vardiya planı hazırlanmadan önce kontrol edilmelidir.
İşe uygun değildir raporu çıkarsa
Uygun değil sonucu, işe giriş muayenesinde ve periyodik muayenede farklı anlamlar taşır. İşe girişte aday, değerlendirilen pozisyonda işe başlatılmaz; aynı işyerinde sağlık durumuna uygun başka bir pozisyon varsa o pozisyon için ayrı bir değerlendirme yapılabilir. Periyodik muayenede ise çalışan, mevcut işinde çalıştırılmaz ve görev uyarlaması adımları uygulanır.
Uygun değil sonucunun nedeni işle ilgili bir sağlık sorunu olabilir. Hekim meslek hastalığından şüpheleniyorsa, Hekim Yönetmeliği md. 11/5 gereği vakayı SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder. Meslek hastalığı tanısı veya ön tanısı alan bir çalışan varsa, aynı ortamda çalışan diğer çalışanların muayeneleri de tekrarlanır (Hekim Yönetmeliği md. 9). Süreç için meslek hastalığı nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Bursa ve çevre illerdeki işyerlerinde işyeri hekimliği hizmetimiz kapsamında kısıtları işe aktarılabilir biçimde yazıyor, sağlık gözetimi planında kontrol tarihlerini takip ediyor ve tetkikleri yetkili sağlık kuruluşlarıyla planlıyoruz.
Sık Sorulan Sorular
İşe uygun değildir raporu çıkan çalışan ne olur?
O işte, o koşullarda çalıştırılmaz. İşveren, kısıta uygun başka bir görev olup olmadığını değerlendirir; görev değişikliği gerekiyorsa yeni görev için muayene yapılır ve değişiklik çalışana yazılı olarak bildirilir.
Kısıtlı işe uygunluk raporuna itiraz edilebilir mi?
Evet. 6331 sayılı Kanun md. 15/3’e göre raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılır ve verilen karar kesindir. İtiraz sürerken planlama mevcut rapora göre yapılır.
Şartlı uygun raporda kısıtları kim bilmeli?
Kısıtın tıbbi gerekçesi gizlidir. Çalışanın görevini ve vardiyasını planlayan amir ile ilgili ustabaşı, yalnızca kısıtın kendisini ve süresini bilir.
Kısıt süresi dolunca ne yapılır?
Hekim çalışanı yeniden değerlendirir ve kısıtın kaldırılmasına, sürdürülmesine veya değiştirilmesine karar verir. Kısıt, hekim kararı olmadan kendiliğinden kalkmış sayılmaz.
Tehlike sınıfınıza uygun süreyle görevlendirilen hekimle işe giriş ve periyodik muayene, işe uygunluk raporu ve sağlık gözetimi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.