Mustafakemalpaşa Salça Fabrikalarında Sezon Dönemi

Mustafakemalpaşa’da salça sezonu: kısa sürede kalabalık kadro

Mustafakemalpaşa, Bursa’nın batısında, Mustafakemalpaşa Çayı ovasında kurulu ve tarıma dayalı sanayinin yoğunlaştığı bir ilçedir. Salçalık domates ilçenin başlıca ürünlerinden biridir; salça ve konserve fabrikaları da bu ürünü işleyen tesislerin başında gelir ve salça fabrikası iş güvenliği ilçede takvime bağlı bir konudur. İlçedeki Mustafa Kemalpaşa OSB’de de gıda üreticileri yer alır.

İş güvenliği açısından bu yapının tek bir sonucu vardır: yılın büyük bölümünde sınırlı bir çekirdek kadroyla çalışan tesis, domates hasadıyla birlikte birkaç hafta içinde kalabalık bir sezon kadrosuna ulaşır. Yeni gelenlerin bir kısmı fabrikayı ilk kez görür; vardiyalar uzar, hatlar kesintisiz çalışır ve buhar, sıcak ürün ve yoğun araç trafiği aynı anda devrededir. Sezon ortasındaki kazaları önlemenin en etkili zamanı, bu yüzden sezon başıdır.

Sezon öncesi hazırlık takvimi

Sezon hazırlığını kampanyanın başlama tarihinden geriye doğru planlayın; salça sezonu işçi alımları başladığında kontrollerin ve muayene günlerinin hazır olması gerekir. Aşağıdaki takvim, tipik bir salça tesisinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle birlikte yürüttüğümüz sırayı gösterir:

Zaman	Yapılacak iş	Sorumlu
Sezondan 8 hafta önce	Buhar kazanı, basınçlı kaplar, kaldırma ekipmanları, forklift ve elektrik tesisatının periyodik kontrolleri	Uzman, bakım
Sezondan 6 hafta önce	Risk değerlendirmesinin sezon hatları için gözden geçirilmesi; yeni makine veya hat değişikliği varsa güncellenmesi	Uzman, hekim, bölüm sorumluları
Sezondan 4 hafta önce	Sezon kadrosuna göre ilkyardımcı ve destek elemanı sayısının, hekim ve uzman sürelerinin hesaplanması	Uzman, insan kaynakları
Sezondan 2 hafta önce	Muayene günleri, eğitim grupları ve eğitim salonunun planlanması; eğitim materyalinin hazırlanması	Hekim, uzman
İşe giriş günü	İşe giriş muayenesi, işe başlama eğitimi, KKD teslimi, bölüm sorumlusuna teslim	Hekim, uzman, bölüm sorumlusu
Sezon boyunca	Temel eğitim oturumları, saha turları, sıcak ortam ve vardiya takibi	Uzman, hekim
Sezon sonu	Olay ve ramak kala kayıtlarının değerlendirilmesi, bir sonraki sezon için notlar	Uzman

Buhar kazanı için takvime özel dikkat gösterin. 1 Ocak 2027’den itibaren buhar kazanlarının periyodik kontrolü ekipman muayene kuruluşlarınca yapılır; bu kuruluşlarla sezon öncesine tarih bulmak zaman alabilir. Ayrıntılar için buhar kazanı güvenliği yazımıza bakın.

Sezonluk işçi işe başlama eğitimi ve temel eğitim

Çalışanların İSG eğitimlerine ilişkin 2026 yönetmeliği sözleşme süresine göre ayrım yapmaz; sezonluk çalışan da diğer çalışanlarla aynı eğitimleri alır:

İşe başlama eğitimi: Çırak ve stajyerler dahil herkes, fiilen çalışmaya başlamadan önce en az 2 saatlik, yüz yüze ve uygulamalı bir eğitim alır. Eğitim; eğitimci, çalışan ve işveren ya da vekilinin imzaladığı bir tutanakla belgelenir.
Temel eğitim: İşe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır. Asgari süre az tehlikelide 8, tehlikelide 12, çok tehlikelide 16 ders saatidir. Sezonun 3 aydan kısa sürmesi yükümlülüğü kaldırmaz; bu yüzden temel eğitimi sezonun ilk haftalarına yaymak gerekir.
Vardiyaya göre bölme: Temel eğitim vardiyalar dikkate alınarak farklı zaman dilimlerine bölünebilir, ancak hiçbir oturum bir ders saatinden kısa olamaz.
Geri dönen çalışanlar: Önceki sezondan dönen ve altı aydan uzun süre işten uzak kalan çalışana, işe başlatılmadan önce bilgi yenileme eğitimi verilir. Tekrar eğitimi tarihi ise son eğitimden itibaren tehlike sınıfına göre hesaplanır.

Sezonluk işçi işe başlama eğitimi kalabalık gruplarla, birkaç günde onlarca kişiye verilir. Bu eğitimi bir sunuma indirgemeyin. Grubu hat ve görev bazında küçük tutun, eğitimi sahada, çalışacakları hattın yanında yapın ve şu noktaları gösterin: acil durdurma butonları, buhar ve sıcak hatların yeri, forklift güzergâhları, kaçış yolları ve toplanma alanı, ilkyardımcılar ve olayların kime bildirileceği. Okuma yazma düzeyi farklı çalışanlar için resimli talimat ve uygulamalı gösterim, yazılı metinden daha etkilidir. İçerik için işe başlama eğitimi programı ve temel İSG eğitimi konuları yazılarımızı kullanabilirsiniz.

İşe giriş muayenesi, genç çalışanlar ve gıda hijyeni

6331 sayılı Kanun md. 15’e göre tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde çalışacaklar, işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz; rapor kural olarak işyeri hekiminden alınır. Sezon başında yüzlerce muayeneyi birkaç güne sığdırmak için:

Muayene günlerini işe giriş tarihlerine göre önceden planlayın; tetkikleri yetkili sağlık kuruluşlarıyla birlikte programlarız.
Kronik hastalığı olan çalışanları hekime ayrıca değerlendirin; sıcak ortamda ve buhar hattında çalışacaklar için bu değerlendirme önemlidir.
18 yaşından küçük çalışan varsa hangi işlerde çalıştırılamayacağını ve 6 ayda bir muayene şartını çocuk ve genç işçiler yazımızdan kontrol edin.
Gıda mevzuatından gelen yükümlülükleri de aynı takvime alın; ayrıntılar için portör muayenesi ve hijyen eğitimi belgesi yazılarımıza bakın.

Salça fabrikası iş güvenliği: buhar ve sıcak ürün

Salça üretiminde domates kırılıp ısıtılır, süzülür ve evaporatörlerde konsantre edilir; ardından pastörize edilip doldurulur. Bu süreç baştan sona ısı ve buharla çalışır. Evaporatör buharı ve sıcak ürün kaynaklı riskleri şu başlıklarla yönetin:

Buhar ve kondens hatları: Yalıtımı açık kalmış borular, kaçak yapan flanşlar ve tahliye noktaları yanık kaynağıdır. Sıcak yüzeyleri işaretleyin, yürüme yollarını buhar tahliye noktalarından uzak tutun.
Bakım ve arıza müdahalesi: Evaporatör, pastörizatör veya pompaya müdahaleden önce buhar vanası kapatılıp kilitlenir, hat basınçsızlaştırılır ve soğuması beklenir. Adımlar için kilitleme ve etiketleme yazımıza bakın.
Sıcak ürün sıçraması: Numune alma, filtre değiştirme ve dolum noktalarında yüz siperi, ısıya dayanıklı eldiven ve uzun kollu giysi kullanılır.
Temizlik kimyasalları: Yerinde temizlik sistemlerinde kullanılan kostik ve asit çözeltiler göz ve cilt yanığına yol açar. Göz duşu ve acil duş çalışır durumda olmalı, kimyasal hazırlama yalnız eğitimli kişilerce yapılmalıdır.
Tank içi temizlik: Tank ve kazanlara girmek kapalı alan çalışmasıdır; iş izni, atmosfer ölçümü ve dışarıda gözcü olmadan girilmez. Ayrıntılar kapalı alanda çalışma yazımızda.

Domates işleme hattında makine ve trafik

Domates işleme kabul alanında başlar. Kamyon, traktör römorku ve forkliftler sınırlı bir sahada aynı anda çalışır; boşaltma havuzları, elevatörler, kırıcılar ve pompalar ise ıslak bir zeminde kesintisiz döner. Bu bölüm için şu önlemleri risk değerlendirmesine yazın:

Araç ve yaya yollarını ayırın, kabul alanında geri manevra için yönlendirici görevlendirin; trafik planının esasları için forklift ve yaya trafik planı yazımıza bakın.
Konveyör, elevatör ve kırıcıların koruyucularını sezon öncesinde kontrol edin; sıkışan domatesi çalışan makineden elle almayı yasaklayın.
Islak zeminde kaymaz tabanlı ayakkabı, düzenli gider temizliği ve hortum düzeni sağlayın.
Gürültülü alanlarda ölçüm sonucuna göre kulak koruyucu kullanımını izleyin.

Gıda makinelerine özgü önlemler için gıda makinelerinde güvenlik yazımızı okuyabilirsiniz.

Sıcak ortam, uzun vardiya ve sezon kadrosuna göre hesap

Yaz sonunda hem tarlada hem fabrikada sıcaklık yüksektir; evaporatör ve buhar hatlarının yanında bu etki artar. İçme suyunu çalışma noktalarına yakın tutun, gölgeli ve serin dinlenme alanı ayırın, ağır işlerde iş rotasyonu yapın ve yeni gelenlerin ilk günlerinde yükü kademeli artırın. Baş dönmesi, kas krampı ve bulantı gibi belirtilerin ilkyardımcıya bildirilmesini eğitimde anlatın. Uzun ve gece vardiyalarında yorgunluk riski için gece postalarında çalışma yazımıza bakın.

Sezon kadrosu, acil durum organizasyonunu ve hizmet sürelerini doğrudan değiştirir. Örnek: Tehlikeli sınıfta olduğunu varsaydığımız bir tesis, 40 kişilik çekirdek kadroyla çalışırken sezonda 160 kişiye çıkıyor olsun.

İlkyardımcı: Her 15 çalışana 1 kuralıyla 3 kişiden 11 kişiye çıkar; listeyi her vardiyada ilkyardımcı bulunacak şekilde dağıtın.
Destek elemanı: Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için 40 çalışana kadar en az 1 kişi gerekir; 160 çalışanda her ekipte en az 4 kişi olur.
Hekim ve uzman süresi: Uzmanın aylık süresi 800 dakikadan 3.200 dakikaya, hekiminki 400 dakikadan 1.600 dakikaya çıkar; sözleşmelerin güncellenmesi gerekir.

Hesabı kendi tehlike sınıfınız ve kadronuzla İSG yükümlülük hesaplama aracında yapabilir, sözleşme adımları için çalışan sayısı değişince İSG-KATİP yazımıza bakabilirsiniz. Mustafakemalpaşa’daki tesislere sezon takvimine göre yoğunlaşan bir programla iş güvenliği uzmanlığı ve İSG eğitimleri hizmeti veriyoruz; ilçe için Mustafakemalpaşa OSGB, sektörün genel riskleri için gıda sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Sezonluk işçiye temel eğitim zorunlu mu?

Evet. Temel eğitim işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır ve sezonun bu süreden kısa olması yükümlülüğü kaldırmaz. Bu nedenle temel eğitimi sezonun ilk haftalarında, vardiyalara bölünmüş en az bir ders saatlik oturumlarla tamamlamak gerekir.

Geçen sezon çalışan işçiye yeniden işe başlama eğitimi verilir mi?

Altı aydan uzun süre işten uzak kalan çalışana, işe başlatılmadan önce bilgi yenileme eğitimi verilir. Hat, makine veya görev değiştiyse bu değişiklikler de eğitime eklenir. Tekrar eğitiminin zamanı ise son eğitim tarihine ve tehlike sınıfına göre ayrıca kontrol edilir.

İşe giriş raporu alınmadan sezonluk işçi çalışabilir mi?

Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde hayır; işe uygunluk raporu olmadan işe başlatılamaz. Bu yüzden muayene günlerini sezonun başlama tarihinden önce planlamak gerekir.

Sezon kadrosu için ilkyardımcı sayısı nasıl hesaplanır?

Sezondaki en yüksek çalışan sayısını esas alın: az tehlikelide her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana 1 ilkyardımcı. İlkyardımcıları her vardiyada en az bir kişi bulunacak şekilde dağıtın; belgeler 3 yıl geçerlidir.