Sel ve Su Baskınında İşyeri Acil Durum Planı

Sel acil durum planı işyerinde neye dayanır?

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik acil durumu, işyerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek ya da işyerini dışarıdan etkileyebilecek; acil müdahale, mücadele, ilkyardım veya tahliye gerektiren olaylar olarak tanımlar ve doğal afetleri bu tanıma açıkça dahil eder (md. 4). Acil durumlar belirlenirken doğal afetlerin meydana gelme ihtimali dikkate alınır (md. 8). Müdahale ve tahliye yöntemleri belirlenirken de yakındaki işyerlerinden ve çevreden gelebilecek olumsuz etkiler hesaba katılır (md. 10/7).

Yönetmelik “sel” kelimesini ayrıca saymaz; ama dere yatağına yakın, düz ova arazisinde kurulmuş ya da bodrum katı olan bir işyerinde su baskını, en gerçekçi acil durumlardan biridir. Bursa ve çevre illerde depo ve üretim alanlarının bir kısmı dere ve kanal kenarlarında veya düşük kotlu arazilerde yer alır; yoğun yağışta sorun çoğu zaman dereden değil, yetersiz kalan yağmur suyu drenajından ve rampalardan bodruma akan sudan çıkar. Bu yazı, sel acil durum planı işyeri düzeyinde nasıl kurulur sorusunu özellikle bodrum ve depo alanları üzerinden ele alır. Planın genel yapısı için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.

Taşkın riski işyeri değerlendirmesi: hangi alanlar risk altında?

İlk adım, işyerinizde suyun nereden gelip nerede toplanacağını görmektir. Yağışlı bir günde sahayı dolaşın; suyun aktığı yönü, rögarların taşıp taşmadığını ve rampa altlarında birikme olup olmadığını not edin.

Alan	Neden risklidir?	Önleyici tedbir
Bodrum depo	Su en düşük noktada toplanır; çıkış tek merdiven olabilir	Alt raf gözü boş veya suya dayanıklı malzemeye ayrılır; su sensörü ve pompa
Yükleme rampası çukuru	Yağmur suyu doğrudan rampa önünde birikir	Izgaralı kanal, düzenli temizlik, gerekiyorsa pompa
Elektrik pano ve trafo odası	Bodrumda veya zemin kotundaysa su altında kalabilir	Pano yerinin yükseltilmesi, kesme noktasının su kotunun üstünde olması
Kimyasal depo	Su, ambalajları yüzdürüp devirebilir, kimyasalı yayabilir	Kimyasalların yükseltilmiş, sızdırmaz alanda depolanması
Asansör kuyusu ve pompa çukuru	Su birikir; içine girmek kapalı alanda çalışmadır	Kapak, uyarı işareti, girişin izinle yapılması
Sunucu ve arşiv odası	Bodrumda olması yaygındır	Kritik ekipmanın üst kata taşınması

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-1, atık ve birikinti sularının kanalizasyona bağlanmasını; kanalizasyon kotu yetmiyorsa cebri drenaj yapılarak taşmanın önlenmesini ister. Bodrumdaki pompa bu yüzden bir “ek önlem” değil, tesisatın parçasıdır ve bakımı takip edilmelidir.

Bodrum depo su baskını: önleme ve hazırlık

Bodrum depo su baskını çoğu zaman birkaç saatlik yağışla başlar ve gece fark edilmez. Hazırlık, suyun gelmesini engellemekten çok, geldiğinde zararı ve riski küçültmeye yöneliktir:

Raf düzeni: Alt gözlerde suya duyarlı ürün, karton ambalaj ve kimyasal bulundurmayın. Ağır yükü alt göze koyma kuralıyla çelişiyorsa bodrum için ayrı bir yerleşim planı yapın.
Pompa ve çek valf: Dalgıç pompanın çalıştığını düzenli deneyin; kanalizasyondan geri tepmeyi önleyen çek valfi kontrol ettirin.
Su sensörü ve alarm: Bodrumdaki su seviyesini güvenlik görevlisine veya sorumluya bildiren basit bir sensör, gece başlayan baskını erkenden haber verir.
Bariyer malzemesi: Rampa ve kapı önleri için kum torbası veya taşınabilir su bariyeri hazır tutulur; nerede durduğu planda yazılır.
Kesme noktaları: Elektrik ve gaz kesme noktaları ile vanalar tahliye planında gösterilir (md. 12/1-f-7). Bodrumu besleyen sigortanın üst kattan kesilebilmesi büyük avantajdır.

Su yükselirken: elektrik kesme önceliği ve tahliye

Yönetmelik, acil durumlarda enerji kaynaklarının ve tehlike yaratabilecek sistemlerin, olumsuz durum yaratmayacak ve koruyucu sistemlerin işleyişini etkilemeyecek şekilde güvenli biçimde durdurulmasını ister (md. 5/1-f). Su baskınında bunun pratik anlamı basittir: suya kimse girmeden önce elektrik kesilir.

Su yükselirken uygulanacak sıra şöyledir:

Fark eden haber verir: Alarm veya telefonla destek elemanına ve yöneticiye bildirilir.
Bodrum boşaltılır: Bodrumdaki çalışanlar merdivenle yukarı çıkar; asansör kullanılmaz.
Elektrik kuru bir noktadan kesilir: Bodrumu besleyen hat, su kotunun üstündeki bir panodan kesilir. Kesme noktası suyun içindeyse kimse panoya yaklaşmaz; ana girişten kesilir veya elektrik dağıtım şirketi aranır.
Gaz kapatılır: Doğal gaz veya LPG tesisatı varsa ana vana kapatılır.
Araçlar ve forkliftler yüksek noktaya alınır: Akülü ekipmanlar su altında kalmamalıdır.
Sayım yapılır: Tahliye sonrası kontrol ve sayımla içeride kimse kalmadığı doğrulanır (md. 10/2).
Malzeme kurtarma ikinci sıradadır: Su yükselirken ürün çıkarmak için bodruma inilmez.

Sel sonrası elektrik güvenliği ve yeniden enerji verme

Su çekildiğinde en tehlikeli an, “her şey kurudu” düşüncesiyle sigortanın kaldırıldığı andır. Su altında kalmış pano, priz, kablo ve motorlar içlerinde nem ve çamur tutar; yalıtım bozulmuş olabilir. Sel sonrası elektrik güvenliği için:

Su altında kalmış tesisata, yetkili bir elektrikçi ya da elektrik mühendisi kontrol etmeden enerji verilmez. Yalıtım direnci ölçülür, kaçak akım rölelerinin açma durumu test edilir.
Islanan elektrikli el aletleri, uzatma kabloları ve şarj cihazları kontrol edilmeden kullanılmaz; çoğu zaman yenilenmeleri gerekir.
İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III, elektrik iç tesisatı ve topraklama için en geç yılda bir periyodik kontrol öngörür; ortam koşulları ve kaza geçmişi kontrol sıklığını artırma nedenidir. Baskın sonrası, yıllık takvimi beklemeden kontrol yaptırın.
Enerji kesme ve doğrulama adımlarını elektrikte 5 güvenlik kuralı, kaçak akım rölesinin işlevini topraklama ve kaçak akım rölesi yazılarımızda anlattık.

Su boşaltmak için kiralanan benzinli motopomp ve jeneratörler bodrum gibi kapalı alanlarda çalıştırılmaz; egzozdaki karbonmonoksit kokusuz ve renksizdir. Ayrıntılar için ısıtıcı ve karbonmonoksit zehirlenmesi yazımıza bakın.

Sel sonrası temizlikte çalışan güvenliği

Sel suyu çoğu zaman kanalizasyon, yakıt ve kimyasal karışmış sudur. Temizliğe girecek ekip için şu kurallar uygulanır:

Kişisel koruyucu donanım: Su geçirmez çizme, suya ve kimyasala dayanıklı eldiven, gerektiğinde göz koruyucu. Açık yarası olan çalışan çamurla temas eden işte çalıştırılmaz.
Hijyen: Yemek ve içme öncesi el yıkama imkânı sağlanır; temizlik alanında yemek yenmez. Çalışanların aşı durumu ve sağlık şikâyetleri işyeri hekimiyle değerlendirilir.
Kayma ve düşme: Çamurlu zemin, yerinden oynamış ızgara ve rögar kapakları işaretlenir.
Raflar: Su altında kalmış veya çarpma almış raflar, yük konmadan önce kontrol edilir; bkz. endüstriyel raf güvenliği.
Ağırlaşan yük: Islak karton, çuval ve kumaş ilk ağırlığının çok üzerine çıkar; elle taşıma yerine transpalet veya ekip çalışması planlanır.
Kimyasallar: Devrilmiş veya yüzmüş kimyasal ambalajları önce tanımlanır; bkz. kimyasal sızıntı müdahalesi. Temizlikte farklı temizlik ve dezenfeksiyon ürünleri birbirine karıştırılmaz; örneğin çamaşır suyu asitli ürünlerle karışınca zehirli gaz açığa çıkar.
Pompa çukuru ve rögar: İçine girilmesi gereken çukur ve kuyular kapalı alandır; izin ve ölçüm olmadan girilmez, bkz. kapalı alanda çalışma.

Olay sonrası: plan ve risk değerlendirmesinin güncellenmesi

Yaşanan bir su baskını, planın test edildiği andır. Acil durum planı, işyerinde veya çevresinde belirlenmiş acil durumları etkileyen ya da yeni acil durumlar doğuran değişikliklerde süresi beklenmeden yenilenir (md. 14). Risk değerlendirmesi de işyeri dışından gelen yeni bir tehlike veya yaşanan bir olay sonrasında güncellenir. Olaydan sonraki ilk hafta içinde şu soruları cevaplayın: Uyarı ne zaman alındı? Elektrik kim tarafından, nereden kesildi? Hangi ürün ve ekipman zarar gördü ve neden alt gözdeydi? Pompa çalıştı mı?

Cevapları plana işleyin ve bir sonraki tatbikatta su baskını senaryosunu deneyin. Tatbikat ve plan yenileme tarihlerini İSG takvimi ile izleyebilir, depo ve bodrum alanlarınız için su baskını senaryosunu acil durum planı hizmetimiz kapsamında sahada birlikte kurabiliriz. Depo işletmelerine özgü diğer riskler lojistik ve depo sayfamızda; doğal afet senaryolarının bir diğer örneği için işyerinde deprem acil durum planı yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Sel riski acil durum planında ayrıca yer almak zorunda mı?

Yönetmelik acil durumların belirlenmesinde doğal afet ihtimalinin dikkate alınmasını ister. İşyerinizin konumu, bodrum katı veya drenaj yapısı nedeniyle su baskını gerçekçi bir ihtimalse, planda ayrı bir senaryo olarak yer almalıdır.

Su baskınında elektriği kim kesmeli?

Planda adı yazılı destek elemanı veya yedeği, kesmeyi su kotunun üstündeki bir noktadan yapar. Kesme noktası suyun içindeyse kimse panoya yaklaşmaz; ana girişten kesilir veya elektrik dağıtım şirketi aranır.

Su çekildikten sonra elektriği ne zaman verebiliriz?

Su altında kalmış tesisat, yetkili bir elektrikçi veya elektrik mühendisi tarafından kontrol edilmeden enerjilendirilmez. Yalıtım ölçümü ve kaçak akım rölesi testi yapılır, ıslanan aletler ayrıca kontrol edilir.

Sel sonrası temizliği kendi çalışanlarımız yapabilir mi?

Yapabilir; ancak temizlik risk değerlendirmesine alınır, uygun KKD verilir, elektrik kesik ve kontrol edilmiş olur, kimyasal ve kapalı alan riskleri ayrıca yönetilir. Çalışanların sağlık durumu işyeri hekimiyle değerlendirilir.