Kısaca
İSG mevzuatı uyruk ayrımı yapmaz; yabancı uyruklu çalışan da işe başlama, temel ve tekrar eğitimlerini Türk çalışanla aynı süre ve kapsamda alır. Fark, eğitimin çalışanın kolayca anlayabileceği şekilde verilmesidir. Bunun yolu tercüman, görsel talimat ve uygulamalı gösterimdir. Eğitimin anlaşıldığını katılım imzasıyla değil, çalışanın işi göstererek anlatmasıyla doğrularsınız.
Yabancı uyruklu çalışan iş güvenliği: mevzuat ne ister?
Bir şantiyede kalıp ekibinin yarısı Türkçe bilmiyorsa, sabah verilen “bugün kuzey cephede iskele sökülüyor, o tarafa geçmeyin” uyarısı ekibin yarısına ulaşmamış demektir. Yabancı işçi İSG eğitimi bu boşluğu kapatmak için yapılır; mevzuatın istediği de tam olarak budur.
6331 sayılı Kanun çalışanlar arasında uyruk ayrımı yapmaz. Yabancı uyruklu çalışan da aynı eğitim, bilgilendirme, sağlık gözetimi ve KKD yükümlülüklerinin kapsamındadır. Çalışma izni süreçleri ayrı bir mevzuatla (6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu) yürür ve İSG yükümlülüklerini değiştirmez.
2 Nisan 2026’da yürürlüğe giren Çalışanların İSG Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik dil adı vermez, ama ölçütü açıkça koyar:
- Anlaşılırlık (md. 12/1): Temel eğitimler çalışanların kolayca anlayabileceği şekilde, bireysel ya da gruplar hâlinde düzenlenir.
- Seviyeye uygunluk (md. 9/2): Eğitim içeriği katılımcıların eğitim seviyelerine uygun ve görev yaptıkları alandaki iş ve çalışma ortamı örnekleriyle hazırlanır.
- Seviye tespiti ve ölçme (md. 16): Temel eğitim öncesinde seviye belirlenir, sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır; işveren eğitimlerin etkinliğini değerlendirir.
- İşe başlama eğitimi (md. 7): Çalışmaya başlamadan önce, en az 2 saat, yüz yüze ve uygulamalı verilir.
Aynı ilke KKD’de de vardır: KKD Kullanımı Yönetmeliği md. 6/2’ye göre talimatlar çalışanlar tarafından anlaşılır olmak zorundadır. Türkçe bilmeyen bir çalışana yalnız Türkçe verilen eğitim, süresi ne olursa olsun bu ölçütü karşılamaz.
İnşaat işleri bu konuda en kritik sektörlerden biridir; örneğin şantiye hazırlama (43.12.00) çok tehlikeli sınıftadır. Eğitim sürelerinin ve konuların ayrıntıları yeni İSG eğitim yönetmeliği 2026 yazımızda yer alır.
Dil engeli iş kazasına nasıl dönüşür?
Dil engeli, kaza raporlarında çoğu zaman “dikkatsizlik” olarak yazılır. Oysa kök neden iletişimdir. Şantiyede dil engelinin en tehlikeli olduğu anlar:
| Risk anı | Dil engeli nasıl etkiler? | Önlem |
|---|---|---|
| Vinçle yük kaldırma | Sözlü komut yanlış anlaşılır veya geç anlaşılır | Standart el işaretleri, ekibin dilini bilen işaretçi, telsizde ortak kısa komutlar |
| İskele ve yüksekte çalışma | Kurulum ve kullanım talimatı okunamaz | Fotoğraflı adım adım talimat, uygulamalı gösterim |
| Kazı ve hendek | “Kenardan uzak dur” uyarısı anlaşılmaz | Fiziksel bariyer, görsel sınır şeridi |
| Acil durum ve tahliye | Anons anlaşılmaz, toplanma yeri bilinmez | Alarm sesinin tanıtılması, toplanma yeri görseli, ekip başı sorumluluğu |
| Kimyasal kullanımı | Etiket ve GBF okunamaz | Piktogram eğitimi, ana dilde kısa güvenlik kartı |
| İş izni gerektiren işler | İzin şartları kâğıtta kalır | İzin öncesi tercümanlı brifing ve imzalı onay |
Bir kaza veya ramak kala olay incelenirken “çalışan talimatı anladı mı, hangi dilde verildi?” sorusunu kök neden analizinin standart sorularından biri yapın. Analiz yöntemleri için kök neden analizi yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz.
Tercümanlı İSG eğitimi nasıl planlanır?
- Dil envanteri çıkarın. Her çalışanın ana dilini ve Türkçe düzeyini konuşma ve okuma olarak ayrı ayrı belirleyin; okuma yazma bilmeyenleri not edin. Bu, yönetmeliğin istediği seviye tespitinin bir parçasıdır.
- Tercümanı seçin. İki dili iyi bilen ve İSG terimlerine aşina biri olmalıdır. Ekibin en tecrübeli çalışanını tercüman yapmak yaygındır ama risklidir: anlatılanı özetleyebilir veya “biz bunu biliyoruz” diye atlayabilir.
- Terim sözlüğü hazırlayın. “Ankraj noktası”, “toplanma yeri”, “iş izni”, “dur” gibi kritik kelimelerin karşılıklarını eğitim öncesinde tercümanla netleştirin.
- Süreyi tercümeye göre planlayın. Tercüme süreyi uzatır. Yönetmelikteki ders saatleri içerik için asgari sürelerdir; tercüme yüzünden konular kısaltılmamalıdır.
- Materyali görselleştirin. Sunumlar metin yerine fotoğraf ve çizimlere dayansın; işyerinizin kendi fotoğrafları en etkili materyaldir.
- Kaydı eksiksiz tutun. Katılım listesine tercümanın adını, tercüme edilen dili ve imzasını ekleyin; tutanağa “eğitim … diline tercüme edilerek verilmiştir” notunu yazın.
Uzaktan eğitim seçeneğini de dil açısından değerlendirin. Yönetmeliğe göre ilk üç konu grubu uzaktan verilebilir, ama tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde işe ve işyerine özgü riskler konusu yüz yüze verilir. Yalnız Türkçe sunulan bir uzaktan eğitim platformu, Türkçe bilmeyen çalışan için anlaşılırlık ölçütünü karşılamaz.
Görsel talimat ve işaretler
Görsel talimat, dil engelini kalıcı olarak azaltan araçtır. Etkili bir görsel talimatın özellikleri:
- Fotoğraflı adımlar: Her adım için tek fotoğraf, en fazla birkaç kelime.
- Doğru ve yanlış karşılaştırması: Yanlış uygulamanın fotoğrafının üzerine çarpı, doğrusunun üzerine onay işareti.
- Ana dilde kısa altyazı: Çalışanların konuştuğu dillerde bir satırlık açıklama.
- Kullanım yerinde asılı olması: İskele girişinde iskele talimatı, kesme makinesinin yanında makine talimatı.
Sağlık ve güvenlik işaretleri renk ve şekilleriyle dilden bağımsız bir dil kurar: yasak, uyarı, zorunluluk ve acil durum işaretleri. Ama bu dil de öğretilmelidir. Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği md. 6/2, işaretlerin anlamları ve gerektirdiği davranışlar hakkında çalışanların eğitim almasını ister. İşaret türleri için sağlık ve güvenlik işaretleri yazımıza bakın.
Pratik bir uygulama daha: kask veya yaka kartına çalışanın konuştuğu dili gösteren küçük bir etiket koymak. Vardiya amiri ve iş güvenliği uzmanı, kime hangi dilde ulaşması gerektiğini sahada tek bakışta görür.
Yabancı işçi İSG eğitiminin anlaşıldığını doğrulama
Katılım listesindeki imza, çalışanın eğitimde bulunduğunu gösterir; anladığını göstermez. Yönetmelik temel eğitimin sonunda ölçme ve değerlendirme yapılmasını ister. Sınav uzaktan, yüz yüze veya iki yöntem bir arada yapılabilir; 100 üzerinden en az 60 puan alan başarılı sayılır ve başarısız olan en fazla iki kez daha sınava girebilir (md. 16). Yönetmelik sınavın yazılı olmasını şart koşmaz; okuma yazma düzeyi düşük çalışanlar için anlaşılır bir yöntem seçilmelidir.
| Doğrulama yöntemi | Ne zaman? | Nasıl kaydedilir? |
|---|---|---|
| Tercümanla sözlü sınav | Temel eğitim sonunda | Soru listesi, cevaplar ve puan; tercümanın imzası |
| Resimli test | Okuma yazma düzeyi düşük gruplarda | Doğru görseli seçme formu |
| Uygulamalı gösterim | İşe başlama eğitiminde | Çalışan işi yapar ve adımları kendi dilinde anlatır; eğitici forma işler |
| İlk hafta saha gözlemi | İşe başladıktan sonra | Gözlem formu, düzeltilen hatalar |
| Eşleştirme (aynı dili konuşan deneyimli çalışanla) | İlk günler | Eşleştirme listesi |
Uygulamalı gösterimde altın kural şudur: çalışana “anladın mı?” diye sormayın; cevap neredeyse her zaman “evet” olur. Bunun yerine “göster” deyin. Emniyet kemerini takmasını, ankraj noktasını göstermesini, toplanma yerine yürümesini isteyin. İşe başlama eğitiminin genel akışı için işe başlama eğitimi programı yazımıza bakın.
Şantiyede günlük iletişim düzeni
Eğitim bir kez verilir; iletişim her gün sürer. Şantiyede şu düzeni kurun:
- Sabah konuşmasını ekibin dilinde yapın. Günün riskleri iki dakikalık bir brifingle, gerekirse ekip başı tarafından tercüme edilerek anlatılır.
- Her ekipte bir köprü kişi belirleyin. Türkçeyi ve ekibin dilini bilen, uzman ve şefle doğrudan iletişim kuran bir çalışan.
- Kritik komutları standartlaştırın. “Dur”, “indir”, “kaldır”, “boşalt” gibi komutları herkesin aynı kelime ve el işaretiyle bildiğinden emin olun. Vinç operasyonlarındaki iletişim için kule vinç güvenliği yazımıza bakın.
- Acil durum kartı dağıtın. Ana dilde; alarm sesi, toplanma yeri haritası ve acil durumda kime haber verileceği.
- Yeni gelenleri ayrıca izleyin. Şantiyeye yeni katılan yabancı uyruklu çalışanlar ilk günlerde deneyimli bir çalışanla eşleştirilir.
Şantiyenin genel kontrol düzeni için şantiye İSG kontrol listesi yazımıza bakabilirsiniz.
İSG eğitimleri hizmetimizde eğitimleri çalışanlarınızın dil envanterine göre planlar, tercümanlı oturumları ve görsel materyalleri işyerinizin kendi fotoğraflarıyla hazırlar, ölçme yöntemini okuma yazma düzeyine uyarlarız. İnşaat sektörünün diğer riskleri inşaat sayfamızda yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı işçiye İSG eğitimi kendi dilinde verilmek zorunda mı?
Yönetmelik dil adı vermez; eğitimin çalışanların kolayca anlayabileceği şekilde verilmesini ister. Çalışan Türkçe anlamıyorsa bu ölçüt, pratikte ana dilinde ya da tercümanla verilen eğitimle karşılanır.
Tercüman İSG eğitimini kendisi verebilir mi?
Hayır. Eğitimi mevzuata göre yetkili eğitici verir; tercüman yalnızca anlatılanı aktarır. Tercümanın adı, dili ve imzası eğitim kaydına eklenmelidir.
Sınav yazılı olmak zorunda mı?
Hayır. Yönetmelik ölçme ve değerlendirmeyi zorunlu tutar, sınavın uzaktan, yüz yüze veya ikisi bir arada yapılabileceğini söyler; yazılı olma şartı koymaz. Tercümanla sözlü sınav veya resimli test kullanılabilir.
Türkçe bilmeyen çalışan işe başlama eğitimi almadan çalışabilir mi?
Hayır. İşe başlama eğitimi çırak ve stajyerler dâhil herkese, çalışmaya başlamadan önce, en az 2 saat, yüz yüze ve uygulamalı verilir. Dil engeli bu eğitimi ertelemenin değil, tercümanla vermenin gerekçesidir.
2026 yönetmeliğine uygun işe başlama, temel ve tekrar eğitimleri; işyerinizde, sahanıza özgü örneklerle ve belgeli.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.