Kısaca
Yenişehir’de biber hasadı genellikle temmuz başında başlar ve kırağıya kadar sürer; tasnif ve paketleme depolarında çalışan sayısı bu dönemde birkaç kat artar. Sezonluk çalışan da ilk gününden itibaren işe başlama eğitimi, işe giriş muayenesi ve kayıt yükümlülüklerinin kapsamındadır. Genç çalışanlarda sıcak, parça başı ve gece çalışması yasakları; acı çeşitlerde kapsaisin kaynaklı el ve göz tahrişi; kasa taşıma ve uzun süre ayakta çalışma, sezon başlamadan planlanması gereken başlıca konulardır.
Yenişehir’de biber sezonu ve paketleme depoları
Yenişehir’in adı tarımda biberle anılır. Yenişehir Biberi, Yenişehir Belediyesi ve Bursa İli Hayvancılığı Geliştirme Birliği adına 2022’de tescil edilen bir mahreç işaretidir ve coğrafi sınırı Yenişehir ilçesidir. Tescil bilgilerine göre biber serada ve açık alanda yetiştirilir; ilk hasat genellikle temmuz başında başlar ve soğuklar ya da kırağı düşene kadar sürer. Biber sap kısmından elle toplanır, işleme ve paketleme depolarına gelir; burada renk, boyut ve şekle göre tasnif edilip dökme olarak veya gıdaya uygun ambalajlarda satışa hazırlanır.
Bu takvim, ovadaki tasnif ve paketleme depolarında yaz boyunca çalışan sayısının hızla arttığı, işin sıcakta, ayakta ve tekrarlı el hareketleriyle yapıldığı anlamına gelir. Biber işleme tesisi iş güvenliği bu nedenle yıllık bir dosya değil, sezon başında yeniden kurulan bir düzendir. İlçedeki genel hizmet bilgisi için Yenişehir sayfamıza, gıda sektörünün diğer konuları için gıda sayfamıza bakabilirsiniz.
Biber işleme tesisi iş güvenliği: risk haritası
Depodaki işler birbirine benzese de her bölümün öne çıkan riski farklıdır:
| Bölüm | Başlıca risk | Öncelikli önlem |
|---|---|---|
| Kasa kabul ve boşaltma | Dolu kasaların elle kaldırılması, forklift ve transpalet trafiği | Kasa doluluk sınırı, yaya ve araç yolunun ayrılması |
| Yıkama ve tasnif bandı | Konveyörde sıkışma, ıslak zemin, tekrarlı el hareketi | Bant koruyucuları ve acil durdurma, kaymaz zemin, rotasyon |
| Sap kesme ve ayıklama | Bıçak kesikleri, acı çeşitlerde ciltte yanma | Keskin ve uygun bıçak, kesilmeye ve kimyasala dirençli eldiven |
| Kurutma (yapılıyorsa) | Kurutucu brülöründe yangın ve egzoz gazı, sıcak yüzey, kapsaisin tozu | Brülör bakımı, havalandırma, göz ve solunum koruması |
| Paketleme ve etiketleme | Uzun süre ayakta çalışma, kısa döngülü el işi | Masa yüksekliği, yorgunluk önleyici paspas, mola düzeni |
| Paletleme ve yükleme | Yüksek istif, devrilme, rampa | İstif yüksekliği sınırı, rampa ve araç takozu |
| Soğuk depo | Soğuk ve kapıda kapalı kalma | İçeriden açılan kapı ve alarm |
Bant ve makine koruyucuları için gıda makinelerinde güvenlik, soğuk depolar için soğuk hava deposunda çalışma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sezonluk paketleme işçisi: ilk günden geçerli yükümlülükler
“Üç ay çalışıp gidecek” düşüncesi, sezonluk çalışanlarda en sık yapılan hatadır. Mevzuat süreye göre ayrım yapmaz; sezonluk paketleme işçisi de ilk gününden itibaren İSG kapsamındadır.
- İşe başlama eğitimi: 2026 eğitim yönetmeliğine göre çalışmaya başlamadan önce, en az 2 saat, yüz yüze ve uygulamalı verilir ve tutanakla belgelenir. Depo kuralları, bant durdurma butonu, kasa kaldırma, KKD ve acil çıkışlar bu eğitimde sahada gösterilir. Programın nasıl kurulacağını işe başlama eğitimi programı yazımızda anlattık.
- Temel eğitim: İşe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır. Sezon üç aydan kısa sürüyorsa temel eğitimi sezonun ilk haftalarına planlamak en güvenli yoldur.
- İşe giriş muayenesi: 6331 sayılı Kanun md. 15’e göre işe girişte yapılır; tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan işe başlatılamaz.
- İlkyardımcı ve destek elemanı: İlkyardımcı sayısı az tehlikelide her 20, tehlikelide her 15 çalışana bir kişidir. Sezonda çalışan sayısı arttığında bu sayıyı ve söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerini güncelleyin.
- Hizmet süreleri: İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı süreleri çalışan sayısına göre değişir. Sezon için İSG yükümlülük hesaplama aracıyla yeni süreleri görün.
Tehlike sınıfı, işin sezonluk olmasına göre değil, işyerinde yürütülen asıl işin NACE koduna göre belirlenir; kodunuzu tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımızdaki yöntemle kontrol edin. Çalışanların bir kısmı başka illerden ailece geliyorsa ulaşım ve konaklama başlıkları için mevsimlik tarım işçilerinde İSG yazımız da yol gösterir.
Genç çalışanlar: izin verilen iş ve yasak koşullar
Yaz tatilinde paketleme depolarına başvuran 18 yaş altı gençler için kurallar nettir. 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması kural olarak yasaktır. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in Ek-2’si, genç işçilerin çalışabileceği işler arasında “meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işleri”ni sayar. Ancak aynı yönetmeliğin 5. maddesi, izin verilen işte bile 18 yaşını doldurmayanların şu koşullarda çalıştırılamayacağını söyler:
- Aşırı sıcak veya soğuk ortamda çalışma gerektiren işler,
- Fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işler,
- Parça başı ve prim sistemiyle ücret ödenen işler,
- Gece dönemine rastlayan işler,
- İşyeri hekimi raporuna göre fiziki ve psikolojik yeterliliğinin üzerindeki işler.
Paketleme depolarında yaygın olan kasa başı ücretlendirme, temmuz sıcağında kapalı depoda çalışma ve sezon zirvesinde gece vardiyası, bu yasakların tam karşısına düşer. Genç çalışanı bu işlerden ayırın; periyodik muayenesini de en geç 6 ayda bir tekrarlayın. Ayrıntılar için çocuk ve genç işçiler yazımıza bakabilirsiniz.
Kapsaisin cilt tahrişi ve göz yanması
Yenişehir Biberi genel olarak tatlı bir biberdir, ancak acı örnekleri de bulunur ve depolar çoğu zaman başka acı çeşitleri de işler. Acılığı veren kapsaisin, ciltte yanma ve kızarıklık, göze bulaştığında şiddetli yanma ve yaşarma yapar. Sap kesme, ayıklama, kesme ve özellikle kurutulmuş biberin kırılması veya öğütülmesi sırasında temas artar. Kapsaisin cilt tahrişi için şu kurallar sahada işe yarar:
- Eldiven: Acı çeşitle çalışanlar nitril gibi sıvı geçirmeyen eldiven kullanır; bıçakla çalışılıyorsa kesilmeye dirençli bir eldivenin üzerine takılır. Eldiven yırtılınca hemen değiştirilir.
- Yüze dokunmama: Eldivenle veya yıkanmamış elle göz, burun ve yüze dokunulmaz. Kontakt lens kullanan çalışan bu konuda ayrıca uyarılır.
- Eldiven çıkarma ve el yıkama: Eldiven, dış yüzü içe dönecek şekilde çıkarılır; eller sabun ve bol suyla yıkanır. Kapsaisin yağda çözündüğü için yalnız suyla durulama yanmayı geçirmeyebilir.
- Göz koruma: Kesme, kırma ve öğütmede kenar korumalı gözlük kullanılır; göz duşu veya göz yıkama şişesi iş noktasına yakın tutulur.
- Toz: Biber kurutma sonrası kırma ve öğütmede oluşan toz öksürük ve hapşırığa yol açar; lokal emiş ve uygun toz maskesi değerlendirilir.
Sürekli eldivenle ve ıslak ellerle çalışmak da ciltte tahrişe yol açabilir. Elinde kızarıklık, çatlak veya kaşıntı olan çalışanı işyeri hekimine yönlendirin; ayırıcı tanı için mesleki dermatit yazımız yardımcı olur.
Kasa taşıma, ayakta çalışma ve sıcak
Tarım ürünü paketleme işinin en büyük yükü kastadır. Elle taşıma mevzuatı kilogram sınırı koymaz; önce elle taşımaya gerek bırakmayan düzeni, sonra yükün, ortamın ve işin birlikte değerlendirilmesini ister. Depolarda en etkili önlemler şunlardır: kasa doluluk çizgisi koymak, kasaları yerden değil palet veya sehpa yüksekliğinden almak, boş ve dolu kasa akışını konveyörle veya transpaletle kurmak ve istifi omuz hizasının üstüne çıkarmamak.
Tasnif ve paketleme masasında çalışan, vardiyanın çoğunu ayakta geçirir. Masa yüksekliğini kısa ve uzun boylu çalışanlar için ayarlanabilir yapın, yorgunluk önleyici paspas kullanın, oturarak yapılabilecek işleri belirleyin ve saatlik kısa molaları çizelgeye yazın. Temmuz ve ağustos aylarında kapalı depoda sıcak yükü artar; serin dinlenme yeri, soğuk içme suyu ve iş temposunun ayarlanması için ısı stresi ve WBGT yazımızdaki yaklaşımı depoya uyarlayabilirsiniz.
Sezon başı risk değerlendirmesini ve eğitim planını iş güvenliği uzmanlığı ile, işe başlama ve temel eğitimleri İSG eğitimleri kapsamında depoya özgü içerikle planlıyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Sezonluk çalışana İSG eğitimi vermek zorunlu mu?
Evet. İşe başlama eğitimi çalışmaya başlamadan önce, en az 2 saat ve yüz yüze verilir; temel eğitim ise işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır. Sezonun kısa olması bu yükümlülükleri kaldırmaz.
17 yaşındaki bir genç biber paketleme deposunda çalışabilir mi?
Yönetmelik, meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işlerini genç işçilere izin verilen işler arasında sayar. Ancak aşırı sıcak ortam, aralıksız ayakta durma, parça başı ücret ve gece çalışması yasaktır; bu koşullar sağlanmadan genç çalışan bu işe yerleştirilmemelidir.
Kapsaisin ele bulaşırsa ne yapılmalı?
Eldiven dış yüzü içe dönecek şekilde çıkarılır, eller sabun ve bol suyla yıkanır ve yüze dokunulmaz. Göze bulaşmışsa göz bol suyla yıkanır; yanma geçmiyorsa çalışan sağlık kuruluşuna yönlendirilir.
Paketleme deposunun tehlike sınıfı nasıl belirlenir?
Sınıf, işin sezonluk olmasına değil, işyerinde yürütülen asıl işin NACE koduna göre belirlenir. Birden fazla asıl iş varsa yüksek sınıf esas alınır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.