Döşemehanede Zımba, Yapıştırıcı ve Sünger

Döşemehane iş güvenliği: atölyede ne olur?

Bir koltuk takımı döşemehaneye ahşap veya metal iskelet olarak girer, kumaşı gerilmiş ve paketlenmiş olarak çıkar. Arada süngerin kesilip yapıştırıldığı, elyafın sarıldığı, kumaşın biçilip dikildiği ve yüzlerce zımbayla iskelete tutturulduğu bir akış vardır. Döşemehane iş güvenliği bu yüzden tek bir makineye değil, aynı masada birbirini izleyen birkaç farklı riske bakar.

Mobilya imalatı (31.00.01) 2025’te yenilenen tehlike sınıfları listesinde tehlikeli sınıftadır. Döşemeli mobilya üreten ya da yalnızca döşeme yapan bir işletme, kendi asıl işinin NACE kodunu ayrıca kontrol etmelidir. İnegöl başta olmak üzere Bursa ve çevre illerdeki mobilya üreticilerinde döşemehane çoğu zaman ebatlama, boya ve montajla aynı binadadır; bu da risklerin birbirine taşınması demektir.

İş adımı	Öne çıkan tehlike	İlk bakılacak önlem
Sünger kesimi	Bıçak, şerit bıçaklı kesim makinesi	Bıçak koruyucusu, kesimde el ile bıçak arasında mesafe
Sünger ve elyaf yapıştırma	Solvent buharı, yanıcı aerosol	Emişli yapıştırma alanı, ateş kaynağı yasağı
Kumaş kesim ve dikiş	Kesim makinesi, iğne, tekrarlayan hareket	Makine koruyucusu, iş istasyonu düzeni
Kumaş germe ve zımbalama	Zımba saplanması, sekme, gürültü	Tetik modu, göz koruyucu, hortum disiplini
Gövde çevirme ve taşıma	Bel ve omuz zorlanması	Ayarlanabilir sehpa, iki kişilik kaldırma
Stok ve paketleme	Sünger yangın yükü	Stok sınırı, ısı kaynağı ve pano önü kontrolü

Döşeme zımbası: havalı zımba yaralanmaları nasıl olur?

Havalı döşeme zımbası, döşemehanenin en çok kullanılan aletidir ve kazaların çoğu üç durumda yaşanır:

Ele saplanma. Kumaşı germek için tutan el, zımbanın ağzına çok yakındır. Zımba kumaşı ve ince kaplamayı delip geçerek parmağa saplanabilir.
Sekme. Zımba ahşaptaki sert bir budağa, metal iskelete veya daha önce çakılmış bir zımbanın üstüne denk geldiğinde yön değiştirir ve göze ya da yandaki çalışana gelebilir.
İstem dışı atış. Tetiği basılıyken aleti taşımak, ağzı yere veya bacağa değdiğinde atışa yol açabilir. Bazı aletlerde temasla tetiklenen modda, geri tepen alet ikinci kez atış yapabilir.

Önlemleri şöyle sıralayın:

Tetik modunu bilin. Birçok havalı zımbada tek atışlık (sıralı) ve temasla tetiklenen (seri) mod bulunur. İmalatçı talimatına bakarak, hassas germe işlerinde ve sert iskelette tek atışlık modu tercih edin; hangi aletin hangi modda kullanılacağını talimata yazın.
Eli zımba yolundan çekin. Kumaşı tutan el, atışın olası yolu üzerinde bulunmaz. Germe pensesi veya tutma aparatı kullanmak eli uzaklaştırır.
Sıkışmayı enerjisiz giderin. Sıkışan zımbayı çıkarmadan önce hava hortumu sökülür. Hortumu takılı alette ağza bakarak müdahale, yüze atışla sonuçlanabilir.
Basıncı ayarlayın. Alet, imalatçının önerdiği basınç aralığında kullanılır. Gereğinden yüksek basınç hem sekmeyi hem gürültüyü artırır.
Göz koruyucu kullanın. Sekme riski nedeniyle zımba kullanan ve yanında çalışanlar darbeye dayanıklı gözlük takar.
Üzerinizi basınçlı havayla temizlemeyin. Hortum ucunu vücuda tutmak deri altına hava kaçmasına ve göze parçacık gitmesine yol açabilir.

Zımbaları besleyen kompresörün hava tankı, iş ekipmanları mevzuatına göre en geç yılda bir periyodik kontrole tabidir; ayrıntılar için basınçlı kap ve kompresör tankı yazımıza bakın. Havalı aletlerin darbeli sesi, kompresör sesiyle birleştiğinde döşemehanede gürültü düzeyi beklenenden yüksek çıkabilir. Gürültü ölçümünü yetkili laboratuvarlarla planlarız; sonuç 85 dB(A) üst eylem değerini aşarsa kulak koruyucu kullanımı zorunlu olur.

Sünger yapıştırıcı buharı: sprey yapıştırıcıyla güvenli çalışma

Süngeri iskelete ve süngeri süngere tutturmak için kullanılan yapıştırıcıların önemli bir bölümü solvent içerir ve tabancayla püskürtülür. Sünger yapıştırıcı buharı iki ayrı sorun yaratır:

Sağlık: Solvent buharı baş ağrısı, baş dönmesi, göz ve solunum yolu tahrişine yol açabilir. Bazı solventler uzun süreli maruziyette sinir sistemi üzerinde etkili olabilir. Püskürtme sırasında oluşan ince damlacıklar da solunur.
Yangın: Buhar yanıcıdır; kapalı ve havasız bir köşede yoğunlaşan buhar, bir kıvılcımla tutuşabilir.

Önce ürünü tanıyın. Yapıştırıcının güvenlik bilgi formunun 2. ve 3. bölümü tehlikeleri ve içerdiği solventleri, 8. bölümü maruziyet sınırlarını ve önerilen koruyucu donanımı gösterir. Formun nasıl okunacağını güvenlik bilgi formu yazımızda anlattık. Sonra kontrol hiyerarşisine göre ilerleyin:

İkame: İşinize uygun su bazlı bir yapıştırıcı varsa önce onu deneyin. En etkili önlem, buharı hiç oluşturmamaktır.
Emiş: Yapıştırma, arkadan veya alttan emişli bir masada ya da bölmede yapılır. Genel havalandırma tek başına çalışanın soluduğu havayı yeterince temizlemez.
Ayırma: Yapıştırma alanı, dikiş ve germe masalarından ayrılır; böylece buhara yalnızca yapıştırmayı yapan maruz kalır.
Ateş kaynağı yasağı: Yapıştırma alanında sigara, açık alevli ısıtıcı ve kıvılcım çıkaran ekipman bulunmaz. Yapıştırıcı bulaşmış bezler kapaklı metal kutuda toplanır.
Kişisel koruyucu: Kalan maruziyet için toz maskesi değil, organik buhara karşı gaz filtreli solunum koruyucu gerekir. Filtre türünü güvenlik bilgi formuna göre seçin; ayrıntılar için gaz maskesi filtre renk kodları yazımıza bakın.

Solvent maruziyetinin ölçülmesi, Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik kapsamında risk değerlendirmesinin bir parçasıdır. Ölçümü yetkili laboratuvarlarla planlar, sonucu risk değerlendirmesine işleriz. Solvent buharının sağlık etkileri için solvent buharı maruziyeti yazımızı okuyabilirsiniz.

Sünger yangın riski: döşemehanenin yangın yükü

Poliüretan sünger kolay tutuşur, yangını çok kısa sürede büyütür ve yoğun, zehirli bir duman çıkarır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, plastik köpük ve sünger imalathanelerini yüksek tehlikeli yerlere örnek gösterir. Döşemehanede sünger yangın riskini büyüten, çoğu zaman tek bir ateş kaynağı değil, masaların arasına yayılmış stoktur.

Sahada şu kuralları uygulayın:

Masa başında yalnızca günlük ihtiyaç. Sünger blokları ve rulolar depoda tutulur, üretim alanına ihtiyaç kadar getirilir.
Artıklar gün sonunda toplanır. Kesim artığı sünger ve elyaf, masaların altında birikmez.
Pano ve ısıtıcı önü boş. Sünger ve kumaş rulosu elektrik panosunun, prizin ve ısıtıcının önüne istiflenmez.
Kaçış yolu açık. Paketlenmiş takımlar koridorları ve acil çıkışları daraltmaz.
Söndürücü uygun sınıfta. Sünger, kumaş ve ahşap A sınıfı yangındır; söndürücü seçimi buna göre yapılır.

Komşu atölyelere yayılma, yangın duvarı ve ortak önlemler için İnegöl mobilya atölyelerinde yangın yazımıza bakın. İnegöl’deki işletmeler için bölgesel planlama notlarımız İnegöl OSGB sayfasında.

Döşemeci ergonomi: eğilerek çalışmanın bedeli

Döşemecinin günü, ağır ve hacimli bir gövdenin etrafında dönerek, eğilerek, diz çökerek ve kumaşı kollarıyla gererek geçer. Döşemeci ergonomi sorunları sessiz başlar; bel ağrısı, omuz ve dirsek zorlanması, el bileğinde tekrarlayan germe hareketinden doğan şikâyetler yıllar içinde iş günü kaybına dönüşür.

Zorlanma	Nereden gelir?	Önlem
Öne eğilme	Gövdenin alçak sehpada veya yerde döşenmesi	Yüksekliği ayarlanabilir, mümkünse döner döşeme sehpası
Gövde çevirme ve taşıma	Takımı ters çevirmek, istasyonlar arası taşımak	Döner tabla, tekerlekli taşıma arabası, iki kişilik kaldırma kuralı
Diz çökme	Alt kenar ve ayak bölgesinde çalışma	Gövdeyi yükseltmek, gerekirse dizlik
Kumaş germe	Kollarla sürekli çekme, el bileğinin bükülmesi	Germe pensesi, iş dağılımı, kısa ve sık molalar
Uzun süre ayakta kalma	Bütün vardiya masa başında	Ayakta çalışma minderi, ara oturma imkânı

Ayarlanabilir sehpa, döşemehanede çoğu zaman en hızlı geri dönen yatırımdır: işi çalışanın dirsek hizasına getirmek, hem eğilmeyi hem de kumaş germedeki zorlanmayı azaltır. Ağır gövdelerin kaldırılmasında Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği, önce elle taşımanın mekanik yardımcılarla azaltılmasını ister. Kaldırma tekniği için elle taşıma ve kaldırma tekniği, tekrarlayan hareketler için bant hattında tekrarlayan hareketler yazılarımıza bakabilirsiniz. Kas iskelet sistemi şikâyetlerini işyeri hekimi periyodik muayenelerde izler; aynı bölümde şikâyetler artıyorsa iş istasyonları yeniden değerlendirilir.

Döşemehane için kısa kontrol listesi

Döşemehanede saha turunda şu soruları sorun:

Her zımbanın tetik modu ve çalışma basıncı talimatta yazılı mı?
Sıkışma giderilirken hava hortumunun söküldüğü çalışanlara öğretildi mi?
Zımba kullananlar ve yanlarında çalışanlar göz koruyucu takıyor mu?
Yapıştırma alanında emiş çalışıyor mu, filtreleri temiz mi?
Yapıştırıcının güvenlik bilgi formu yapıştırma alanında ve Türkçe mi?
Solunum koruyucu filtresi organik buhara uygun mu, değişim tarihi belli mi?
Masa başında günlük ihtiyaçtan fazla sünger var mı?
Pano, priz ve ısıtıcıların önü boş mu?
Döşeme sehpaları çalışanın boyuna göre ayarlanabiliyor mu?
Ağır gövdeler için iki kişilik kaldırma kuralı uygulanıyor mu?

Bu listedeki her “hayır”, risk değerlendirmesinde bir eylem satırına dönüşmelidir. Atölyenin bütünü için mobilya atölyesi İSG kontrol listesi yazımızı kullanabilirsiniz. SİSTEMER olarak mobilya işletmelerinde döşemehaneyi ayrı bir bölüm olarak ele alıyor; tehlikeleri risk değerlendirmesi çalışmasına işliyor, eylemlerin kapanışını iş güvenliği uzmanlığı ziyaretlerinde sahada takip ediyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Sprey yapıştırıcı için toz maskesi yeterli mi?

Hayır. FFP sınıfı toz maskeleri partikülleri tutar, solvent buharını tutmaz. Kalan maruziyet için organik buhara uygun gaz filtreli solunum koruyucu gerekir; filtre türü ürünün güvenlik bilgi formuna göre seçilir. Önce emiş ve ikame gibi önlemlere bakılır.

Havalı zımba kullanan çalışan hangi koruyucuları kullanmalı?

Sekmeye karşı darbeye dayanıklı göz koruyucu temel önlemdir. Gürültü ölçümü üst eylem değerini aşıyorsa kulak koruyucu da zorunludur. Eldiven, zımba saplanmasını önlemez; asıl önlem elin zımba yolundan uzak tutulmasıdır.

Döşemehanedeki kompresör periyodik kontrole tabi mi?

Evet. Kompresör tankları basınçlı kap olarak en geç yılda bir, EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi tarafından kontrol edilir. İmalatçı talimatında daha kısa bir süre varsa o süre uygulanır.

Döşemehane risk değerlendirmesi ne zaman yenilenir?

Tehlikeli sınıfta en geç dört yılda bir yenilenir. Yeni bir yapıştırıcıya geçmek, yeni bir zımba türü almak veya döşemehaneyi başka bir bölüme taşımak gibi değişikliklerde ise süre beklenmeden güncellenir.