Karpal Tünel Sendromu Meslek Hastalığı mı?

Karpal tünel sendromu nedir, işle bağlantısı nereden gelir?

Gece uyanıp elini sallayan, sabah düğme iliklerken zorlanan, gün içinde makası bırakıp parmaklarını ovan bir dikiş operatörü düşünün. Bu tablo çoğu zaman el bileği sinir sıkışmasıdır: el bileğinin avuç tarafındaki dar kanaldan (karpal tünel) geçen median sinirin baskı altında kalması. Kişide başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma ve karıncalanma, kavrama gücünde azalma ve ileri dönemde başparmak kökündeki kaslarda incelme görülür.

Tünelin içindeki basıncı artıran her şey sinire yük bindirir. İşle ilişkili başlıca etkenler şunlardır:

Tekrar: Aynı el bileği hareketinin vardiya boyunca binlerce kez yapılması.
Kuvvet: Kör makasla kesim, sıkı kavrama, parmak ucuyla güçlü sıkıştırma.
Duruş: El bileğinin uzun süre öne veya geriye bükük çalışması.
Lokal baskı: Avuç içine ya da bileğe dayanan alet sapı, tezgâh kenarı.
Titreşim: Titreşimli el aletleri.

İşle ilgisiz etkenler de vardır: gebelik, diyabet, tiroid hastalıkları, romatizmal hastalıklar ve daha önceki bilek kırıkları bunlardan bazılarıdır. Meslek hastalığı değerlendirmesinin zor kısmı da budur: tek başına tanı değil, hastalık ile yapılan iş arasındaki bağlantı kanıtlanmalıdır.

Tekstilde el bileğini zorlayan işler

Bursa ve çevresindeki dokuma ve konfeksiyon işletmelerinde tekrarlayan iş el bileği yükü özellikle bantta, kesimde ve son ütü-paketlemede yoğunlaşır. Aşağıdaki tablo sahada en sık karşılaştığımız örnekleri ve ilk akla gelmesi gereken önlemi gösterir:

İş	Bileği zorlayan hareket	İlk önlem
Elle kumaş kesimi	Kör makasla güçlü ve tekrarlı sıkma	Bileme takvimi, yaylı ve hafif makas, mümkünse elektrikli kesim
Dikiş ve overlok bandı	Kumaşı sevk ederken bileğin sürekli bükük tutulması, parmak ucu baskısı	Tabure ve tezgâh yüksekliğini kişiye ayarlamak, ürün akışını bileği düz tutacak yönde kurmak
Ütü	Ağır ütünün bilek bükükken tekrar tekrar itilmesi	Hafif ve askılı ütü, ütü masası yüksekliği, rotasyon
Katlama, etiketleme, paketleme	Kısa döngülü, hızlı ve kıstırma tarzı kavrama	Döngü süresini uzatan iş birleştirme, mikro molalar
Dokumada düğüm, bobin ve iplik işleri	Parmak ucuyla sık ve hassas kavrama	Aparat kullanımı, görev rotasyonu
Kesimhanede el kesim makinesi	Titreşim ve kolu sabit tutma	Bakımlı ve dengelenmiş makine, titreşim değerlendirmesi

Kesim makinelerinin genel güvenliği için kesimhane ve şerit bıçak güvenliği, konfeksiyonun diğer riskleri için konfeksiyon atölyesinde İSG yazılarımıza bakabilirsiniz. Bant hattında tekrarı ölçmenin yolları ise tekrarlayan hareketler ve bant hattı yazımızda.

Karpal tünel sendromu meslek hastalığı mı? Listede nerede durur?

Kısa cevap evet: karpal tünel sendromu meslek hastalığı olarak kabul edilebilir. Meslek hastalıkları listesi, SGK’nın Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’nin Ek-2’sindedir. Listenin E grubu fizik etkenlerle olan meslek hastalıklarını sayar ve bu grubun E-6 e başlığı “sürekli lokal baskı sonucu sinir felçleri”dir. Başlık altında karpal tünel sendromu, median sinir felciyle ilişkili olarak açıkça yazılıdır.

Listedeki her hastalığın karşısında bir yükümlülük süresi bulunur; çalışan işten ayrıldıktan sonra hastalığın bu süre içinde ortaya çıkması aranır. Süre aşılmış olsa bile hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleşmiş ve etken işyeri incelemesiyle kanıtlanmışsa, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararıyla meslek hastalığı sayılabilir (md. 17). Grupların ve sürelerin nasıl okunacağını meslek hastalıkları listesi yazımızda anlattık.

Sigorta tarafındaki tanım 5510 sayılı Kanun md. 14’tedir: işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğranılan hastalık. Karpal tünel sendromu, “tekrarlanan sebep” ifadesinin en tipik örneklerinden biridir.

Değerlendirme nasıl işler, hangi kanıtlar istenir?

Süreç işyeri hekiminin şüphesiyle başlar. 6331 sayılı Kanun md. 14/3’e göre işyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları, meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları SGK’nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucularına sevk eder. Sağlık kurulu raporları yalnızca tıbbi teşhisi içerir; hastalığın meslekten kaynaklanıp kaynaklanmadığına SGK karar verir. Ayrıntılı akış için meslek hastalığı nedir, tanı ve bildirim yazımıza bakın.

Kurumun karar verebilmesi için dosyada şu belgelerin bulunması süreci hızlandırır:

İş tanımı ve süre: Çalışanın hangi işte, kaç yıl, vardiyada kaç saat çalıştığı; ürün ve tempo bilgisi.
Ergonomik risk analizi: El bileği duruşu, tekrar sayısı ve kuvvet gereksinimini gösteren değerlendirme. Yöntem seçimi için REBA ve RULA yazımız yol gösterir.
Sağlık gözetimi kayıtları: İşe giriş ve periyodik muayenelerdeki şikâyet ve bulguların tarihleriyle kaydı.
Tanı belgeleri: EMG raporu ve uzman muayenesi.
Diğer nedenlerin değerlendirmesi: Diyabet, tiroid gibi durumların araştırıldığını gösteren kayıtlar.

Meslek hastalığı, öğrenildiği tarihten sonraki 3 iş günü içinde işveren tarafından SGK’ya bildirilir (6331 md. 14/2). Bildirmemenin 2026 temel tutarı 44.443 TL’dir ve bu cezayı SGK uygular; diğer tutarlar için İSG idari para cezaları aracına bakabilirsiniz.

EMG testi işyerinde ne zaman gündeme gelir?

“EMG testi işyeri” aramasıyla gelen işverenlerin çoğu, testin fabrikada yapılıp yapılamayacağını sorar. EMG, yani sinir iletim çalışması ve iğne elektromiyografisi, nöroloji veya fizik tedavi uzmanının uyguladığı bir tanı testidir; tarama amacıyla bütün çalışanlara yapılan rutin bir tetkik değildir. İşyerindeki rolü şöyledir:

Tarama: İşyeri hekimi periyodik muayenede gece uyuşması, karıncalanma ve kavrama zorluğunu sorgular; el bileği muayenesinde Tinel ve Phalen gibi basit testlerle şüpheyi güçlendirir.
Sevk: Şüphe varsa çalışan EMG ve uzman değerlendirmesi için yönlendirilir. Tetkikleri yetkili laboratuvar ve sağlık kuruluşlarıyla planlarız.
Takip: Sonuç ve hekimin önerisi kişisel sağlık dosyasına işlenir; gerekiyorsa çalışanın işe uygunluğu yeniden değerlendirilir.

Riskli bantlarda hekimin şikâyet sorgusunu periyodik muayeneyle sınırlı tutmaması, örneğin yeni bir model veya tempo artışından sonra kısa bir anketle bandı taraması, vakaları erken yakalamanın en ucuz yoludur.

İş uyarlaması: tanıdan sonra ve tanıdan önce

Karpal tünel işyeri düzenlemesi iki zamanda yapılır. İlki tanıdan sonradır: hekim, tedavi sürecinde çalışanın hangi işleri yapabileceğini yazılı olarak belirtir. Bu dönemde çalışanı aynı bantta “biraz yavaş” çalıştırmak yerine, bileği zorlamayan bir göreve geçici olarak almak gerekir. Ameliyat olan çalışanda işe dönüş muayenesi ve kademeli dönüş planı yapılır.

İkincisi ve daha önemlisi tanıdan öncedir. 6331 sayılı Kanun md. 5, işin kişiye uygun hâle getirilmesini ve özellikle tekdüze çalışma ile üretim temposunun olumsuz etkilerinin önlenmesini risklerden korunma ilkeleri arasında sayar. Tekstilde bunun karşılığı şunlardır:

Makas ve bıçakları bileme takvimine bağlayın; kör alet kuvvet ihtiyacını katlar.
Tezgâh, tabure ve ütü masası yüksekliğini çalışana göre ayarlayın; dirsek yaklaşık tezgâh hizasında, bilek düz kalsın.
Kısa döngülü işleri birleştirerek döngüyü uzatın, saatlik kısa molaları çizelgeye yazın.
Aynı kişinin bütün vardiyayı tek bir el bileği hareketiyle geçirmemesi için rotasyon kurun.
Titreşimli aletlerde titreşim yönetmeliği kapsamındaki değerlendirmeyi yapın.
Sonuçları kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarını önleme programınıza bağlayın.

Bu önlemleri işyeri hekimliği ve ergonomik risk değerlendirmesiyle birlikte yürütüyoruz. Sektöre özgü konular için tekstil sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Karpal tünel sendromu meslek hastalığı listesinde var mı?

Evet. Listenin fizik etkenler grubundaki E-6 e başlığı, sürekli lokal baskı sonucu sinir felçlerini sayar ve karpal tünel sendromunu median sinir felciyle ilişkili olarak açıkça anar. Kabul için EMG ile kesin tanı ve ayrıntılı iş analizi gerekir.

Her karpal tünel sendromu meslek hastalığı sayılır mı?

Hayır. Hastalığın işle bağlantısı kanıtlanmalıdır. Gebelik, diyabet veya tiroid hastalığı gibi işle ilgisiz nedenler de değerlendirilir; karar SGK’nındır.

EMG testini işyeri hekimi yapabilir mi?

EMG, uzman hekimin hastanede uyguladığı bir tanı testidir. İşyeri hekimi belirtileri sorgular, muayene eder ve şüpheli vakayı ileri tetkike yönlendirir.

Tanı konan çalışan aynı işe devam edebilir mi?

Bu kararı hekim verir. Tedavi döneminde bileği zorlamayan geçici bir görev genellikle daha doğrudur; işe dönüşte iş istasyonu ve yöntem de düzeltilmiş olmalıdır.