Kısaca
Dış giyim konfeksiyonu 2025 NACE listesinde az tehlikeli sınıftadır; bu, yükümlülüklerin daha seyrek olduğu anlamına gelir, risklerin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Dikiş makinesinde iğne batması, kesimde bıçak yaralanması, ütüde buhar yanığı, aynı duruşta saatlerce çalışmanın yol açtığı kas-iskelet şikâyetleri ve kumaş ile lif tozunun oluşturduğu yangın yükü atölyenin gerçek riskleridir. Bu riskler büyük yatırımla değil; makine koruyucuları, düzenli temizlik, ayarlı oturma düzeni ve sabit elektrik tesisatıyla kontrol edilir.
Konfeksiyon tehlike sınıfı ne söylüyor, ne söylemiyor?
13 Mart 2025’te NACE Rev.2.1 ile tamamen yenilenen tehlike sınıfları listesinde 14.21.01 kodlu dış giyim imalatı, yani konfeksiyon, az tehlikeli sınıftadır. Konfeksiyon iş güvenliği konuşulurken bu bilgi çoğu zaman “bizde ciddi risk yok” diye okunur; oysa sınıf, yükümlülüklerin sıklığını belirler, sahadaki tehlikeleri değil.
Sınıf, işyerinde yürütülen asıl işe göre belirlenir; aynı çatı altında birden fazla asıl iş varsa yüksek olan sınıf geçerlidir. Örneğin atölyede dikimin yanında kumaş boyama veya ağartma da yapılıyorsa (13.30.01, tehlikeli) sınıfınızı yeniden kontrol edin. Ayrıntı için tehlike sınıfı rehberimize bakın.
Az tehlikeli bir konfeksiyon atölyesinin başlıca yükümlülükleri:
| Yükümlülük | Az tehlikeli konfeksiyon atölyesi |
|---|---|
| İş güvenliği uzmanı | En az C sınıfı belge; çalışan başına ayda en az 10 dakika |
| İşyeri hekimi | Çalışan başına ayda en az 5 dakika |
| Risk değerlendirmesi | En geç 6 yılda bir ve önemli değişikliklerde |
| Temel İSG eğitimi | En az 8 ders saati; 3 yılda bir en az 8 saat tekrar |
| Periyodik muayene | En geç 5 yılda bir; genç ve gebe çalışanlarda en geç 6 ayda bir |
| İlkyardımcı | Her 20 çalışana 1 |
| Hizmeti işverenin yürütmesi | 50’den az çalışanda, Bakanlık eğitimi tamamlanırsa mümkün; muayeneler hariç |
Tüm başlıklar için az tehlikeli işyeri yükümlülükleri yazımıza bakabilir, çalışan sayınıza göre süreleri İSG yükümlülük hesaplama aracında görebilirsiniz.
Dikiş makinesi iğne batması ve el yaralanmaları
Düz dikiş, overlok, reçme ve ilik-düğme makinelerinde en sık görülen yaralanma, parmağa iğne batmasıdır. Çoğunlukla kumaşı iğneye çok yakın yönlendirirken, hızlı bir bant temposunda ya da makine çalışır durumdayken iplik takarken olur. İğne kırılırsa parçası göze de sıçrayabilir.
Önlemler basittir ama sürekli kontrol ister:
- Parmak (iğne) koruyucu: Makinedeki koruyucu sökülmemeli, kumaş kalınlığına göre ayarlı tutulmalıdır. Hız için koruyucuyu söken operatör, risk değerlendirmesinde ayrı bir bulgu olarak ele alınmalıdır.
- Göz siperi: İğne bölgesinin önündeki şeffaf siper, kırılan iğne parçasına karşı korur; kalın kumaş ve denim dikiminde özellikle önemlidir.
- Kayış ve kasnak koruyucu: Motor kayışı kapalı olmalıdır; açık kayışa saç, eşarp veya bol giysi takılabilir.
- Durdurmadan müdahale etmeme: İplik takma, iğne değiştirme ve masura değişimi motor durdurulup pedal devre dışıyken yapılır. Servo motorlu makinelerin sessiz çalışması, makinenin durduğu anlamına gelmez.
- Overlok bıçağı: Bıçak kapağı açıkken makine çalıştırılmaz.
- Düğme, çıtçıt ve perçin presleri: Parça, el kalıp altına girmeyecek şekilde tutucu aparatla beslenir. Pres korumasının mantığı için pres güvenliği yazımıza bakabilirsiniz.
İğne batması küçük bir yara gibi görünse de kırık iğne parçası doku içinde kalabilir. İlkyardımdan sonra çalışanı hekime gösterin ve olayı kayda alın: 6331 sayılı Kanun md. 14, bütün iş kazalarının kaydının tutulmasını ister.
Kesim ve ütü bölümleri
Kesim: Pastal kesimde kullanılan dik bıçaklı ve şerit bıçaklı makineler, atölyenin en ağır yaralanma potansiyelini taşır. Bıçak siperi kesilen pastal yüksekliğine göre ayarlanmalı, kumaşı tutan el için çelik örgü eldiven kullanılmalı ve makineyi yalnızca eğitimli kişi kullanmalıdır. Elle kesimde makaslar keskin tutulmalıdır; kör makas daha fazla kuvvet ve daha fazla bilek yükü demektir.
Ütü: Buhar ütüsü ve ütü presleri yanık, elektrik ve basınçlı buhar riski taşır. Ütü kablosu çekilmeyecek ve ezilmeyecek şekilde yukarıdan beslenmeli, sıcak ütünün bırakılacağı yer sabit ve yanmaz olmalıdır. Ütü bölümünü besleyen buhar kazanı veya kompresör tankı varsa bunlar basınçlı kap olarak en fazla yılda bir periyodik kontrole tabidir; ayrıntı için basınçlı kap ve kompresör tankı yazımıza bakın.
Konfeksiyon ergonomi: en yaygın ama en az görünen risk
Bir dikiş operatörü vardiya boyunca aynı oturuşta, başı öne eğik ve elleri hızlı tekrarlı hareketlerle çalışır. Boyun, sırt, omuz ve bilek şikâyetleri bu yüzden konfeksiyonun en yaygın sağlık sorunlarıdır. Konfeksiyon ergonomi önlemleri çoğunlukla ucuzdur:
- Ayarlanabilir sandalye: Yükseklik ayarlı ve sırt destekli olmalı; ayaklar pedala uzanmadan ulaşabilmelidir.
- Masa ve makine yüksekliği: Kısa ve uzun boylu operatör aynı masa yüksekliğinde çalışmamalıdır; gerekirse masa yükseltilir veya alçaltılır.
- Pedal konumu: Pedalı kullanırken bacak uzanmamalı, gövde dönmemelidir.
- Yerel aydınlatma: İğne bölgesine yönelik makine lambası, öne eğilme ihtiyacını azaltır.
- Ayakta yapılan işler: Ütü, kalite kontrol ve paketlemede yorgunluk önleyici paspas ve ara sıra oturma imkânı sağlanmalıdır.
- Rotasyon ve kısa molalar: Aynı operasyonu vardiya boyunca yapan çalışanlar için operasyon değişimi ve kısa esneme araları planlanmalıdır.
İşyeri hekimi periyodik muayenelerde kas-iskelet şikâyetlerini izleyerek hangi operasyonun sorun ürettiğini gösterebilir; bu bilgi risk değerlendirmesine geri dönmelidir.
Konfeksiyon yangın riski: kumaş, lif tozu ve elektrik
Konfeksiyon atölyesinde yanıcı yük her yerdedir: kumaş topları, kesim artıkları, kartonlar, hazır ürün kolileri. Bunlara makine diplerinde, lambaların üzerinde ve pano çevresinde biriken lif tozu eklenir. Konfeksiyon yangın olaylarında tutuşma kaynağı çoğunlukla elektriktir: çok sayıda makineyi besleyen uzatma kabloları, ısınan prizler, açık unutulan ütüler.
Kontrol edilecek noktalar:
- Makine bantlarını besleyen hatlar sabit tesisat olmalı; uzatma kablosu ve çoklu priz zinciri kalıcı çözüm değildir. Kaçak akım korumasının varlığı ve testi için topraklama ve kaçak akım rölesi yazımıza bakın.
- Lif tozu vardiya sonunda makinelerden, lambalardan ve pano çevresinden temizlenmeli; basınçlı havayla tozu havaya dağıtmak yerine süpürme veya vakumlu temizlik tercih edilmelidir.
- Kesim artıkları ve kartonlar gün sonunda atölyeden çıkarılmalıdır.
- Kumaş ve ürün istifi merdivenleri, kapı önlerini ve kaçış yollarını daraltmamalıdır.
- Ütüler mesai sonunda fişten çekilmelidir.
Şehir içindeki çok katlı binalarda kurulan atölyelerde kaçış yolu ve merdiven düzeni ayrıca önemlidir. Haftalık bir tur için yangın önleme kontrol listemizi uyarlayabilirsiniz.
Konfeksiyon iş güvenliğinde risk değerlendirmesi tablosu
Aşağıdaki tablo, bir konfeksiyon atölyesinin risk değerlendirmesinde mutlaka bulunması gereken satırları özetler:
| Bölüm | Tehlike | Öncelikli önlem |
|---|---|---|
| Dikim | İğne batması, kırık iğne parçası | Parmak koruyucu ve göz siperi; durdurmadan müdahale etmeme talimatı |
| Dikim | Kayış ve kasnağa takılma | Kapalı kayış koruyucu; toplanmış saç, dar kollu giysi |
| Kesim | Bıçakla kesilme | Ayarlı bıçak siperi, çelik örgü eldiven, yalnızca eğitimli kullanıcı |
| Ütü | Buhar yanığı, elektrik | Sabit ve yanmaz ütü yeri, yukarıdan besleme, kablo kontrolü |
| Tüm bölümler | Kas-iskelet rahatsızlıkları | Ayarlı sandalye, yerel aydınlatma, rotasyon ve molalar |
| Tüm bölümler | Yangın | Sabit elektrik tesisatı, lif tozu temizliği, açık kaçış yolları |
| Leke çıkarma | Solvent buharı | Küçük ve kapalı kap, havalandırma, güvenlik bilgi formuna uygun kullanım |
| Tüm bölümler | Genç çalışanlar | Yapabilecekleri işlerin sınırlandırılması, en geç 6 ayda bir muayene |
Genç çalışan ve stajyer istihdam eden atölyeler için çocuk ve genç işçiler yazımız ek kuralları anlatır. Daha ağır makine ve gürültü riskleri taşıyan iplik ve dokuma işletmeleri için ise dokuma işletmelerinde İSG yazımıza bakabilirsiniz.
Konfeksiyon atölyelerinde risk değerlendirmesi ve iş güvenliği uzmanlığı hizmetlerimizi atölyenin makine parkına, kat düzenine ve vardiya yapısına göre planlıyoruz. Bursa’daki tekstil ve hazır giyim işletmelerine yaklaşımımızı tekstil sektörü sayfamızda bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Konfeksiyon atölyesi hangi tehlike sınıfında?
2025 NACE listesinde 14.21.01 kodlu dış giyim imalatı az tehlikeli sınıftadır. Ancak sınıf asıl işe göre belirlenir; aynı işyerinde boyama veya ağartma gibi tehlikeli sınıfta bir asıl iş de yürütülüyorsa yüksek olan sınıf geçerlidir.
Az tehlikeli konfeksiyon atölyesinde iş güvenliği uzmanı zorunlu mu?
Evet. Az tehlikeli sınıf da uzman ve hekim hizmeti almak zorundadır. 50’den az çalışanı olan atölyelerde işveren veya vekili, Bakanlık eğitimini tamamlarsa hizmeti işe giriş ve periyodik muayeneler hariç kendisi yürütebilir.
Dikiş makinesinde iğne batmasını önlemenin en etkili yolu nedir?
Parmak koruyucunun yerinde ve ayarlı olması, iplik takma ve iğne değişiminin motor durdurulmuşken yapılması ve hız baskısı nedeniyle koruyucuların sökülmesinin engellenmesidir. Göz siperi de kırılan iğne parçasına karşı koruma sağlar.
Konfeksiyonda periyodik muayene ne sıklıkla yapılır?
Az tehlikeli sınıfta en geç 5 yılda bir yapılır; çocuk, genç ve gebe çalışanlarda en geç 6 ayda bir. İşyeri hekimi, risk değerlendirmesi ve çalışanın sağlık durumuna göre bu aralığı kısaltabilir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.