Kısaca
Talaşlı imalat ve kaynak işleri 2025 listesinde tehlikeli sınıftadır; birkaç çalışanı olan atölye de uzman ve hekim görevlendirmek, risk değerlendirmesi yaptırmak ve işe uygunluk raporu almak zorundadır. Bu yazı, sanayi sitesindeki küçük bir torna, freze ve kaynak atölyesinin yasal zeminden makine koruyucularına, periyodik kontrolden komşu atölyelerle koordinasyona kadar öncelik sırasıyla atması gereken on adımı verir.
Sanayi sitesindeki küçük atölye nereden başlamalı?
Üç torna, bir CNC, bir freze ve bir kaynak masası olan, beş-altı kişinin çalıştığı bir atölye düşünün. İşveren aynı zamanda ustabaşıdır; İSG’ye ayıracak zamanı azdır ve “neyi önce yapmalıyım?” sorusunun cevabını arar. Talaşlı imalat atölyesi iş güvenliği için önerimiz, işleri risk ve yasal yaptırım ağırlığına göre sıraya koymaktır.
2025’te yenilenen tehlike sınıfları listesinde talaşlı imalat ve kaynak işleri (NACE 25.53.01) tehlikeli sınıftadır. Belgesi olmayan işverenin Bakanlık eğitimini tamamlayarak İSG hizmetini kendisi yürütmesi yalnızca 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerine tanınmış bir imkândır (6331 md. 6/1-a); tehlikeli sınıftaki bir atölyede çalışan sayısı ne olursa olsun uzman ve hekim görevlendirmesi gerekir. Aşağıdaki on adım, Bursa ve çevre illerdeki sanayi sitelerinde faaliyet gösteren küçük metal atölyeleri için bir yol haritasıdır. Daha genel bir çerçeve için tehlikeli sınıf işyeri yükümlülükleri yazımıza bakabilirsiniz.
| Adım | Ne yapılır? | Kanıt / belge | Sıklık |
|---|---|---|---|
| 1 | Tehlike sınıfını doğrula | SGK kaydındaki NACE kodu | Faaliyet değişince |
| 2 | Uzman ve hekim görevlendir | İSG-KATİP’te onaylı sözleşme | Sürekli |
| 3 | Risk değerlendirmesi | İmzalı ve paraflı doküman | En geç 4 yılda bir ve değişiklikte |
| 4 | İşe giriş ve periyodik muayene | EK-2 formu, işe uygunluk raporu | İşe girişte, en geç 3 yılda bir |
| 5 | İSG eğitimleri | Tutanak ve temel eğitim belgesi | Tekrar 2 yılda bir |
| 6 | Mesleki eğitim belgeleri | Belge örneği özlük dosyasında | İşe almadan önce |
| 7 | Makine koruyucuları | Makine bazlı kontrol listesi | Günlük ve değişiklikte |
| 8 | Periyodik kontroller | Kontrol raporları | En fazla yılda bir |
| 9 | Acil durum planı ve tatbikat | Plan, görevlendirme, tatbikat formu | Tatbikat yılda bir |
| 10 | Kayıt ve takip | KKD zimmeti, onaylı defter, İSG dosyası | Sürekli |
Yasal zemin: 1–3. adımlar
1. Tehlike sınıfını doğrulayın. Sınıf, işyerinde yürütülen asıl işe göre belirlenir; birden çok asıl iş varsa yüksek olan geçerlidir. Asıl işleriniz arasında metallerin lazerle kesilmesi (NACE 25.53.03) veya nikel kaplama (25.51.01) varsa sınıfınız çok tehlikeliye çıkar. Kontrol için tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımızı kullanın.
2. Uzman ve hekim görevlendirin. Tehlikeli sınıfta görevlendirilecek iş güvenliği uzmanının belgesi en az B sınıfı olmalıdır (6331 sayılı Kanun md. 8/5). Sözleşme İSG-KATİP’te düzenlenir ve iki taraf en geç 5 gün içinde onaylar. Çalışan başına aylık asgari süre tehlikeli sınıfta uzman için 20, hekim için 10 dakikadır; gerekli süreyi İSG yükümlülük hesaplama aracımızla bulabilirsiniz. Kanun, 10’dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli işyerleri için bir devlet desteği öngörür (md. 7); uygulamanın güncel durumunu başvurudan önce teyit edin.
3. Atölye risk değerlendirmesini yaptırın. Atölye risk değerlendirmesi her tezgâhı ve her işi ayrı satırda ele almalıdır: torna aynasına kapılma, talaş yaralanması, taşlamada disk kırılması, kaynakta duman ve UV, kompresör tankı, elektrik panosu, kesme sıvısı ile cilt teması, el ile taşınan parçalar. Tehlikeli sınıfta değerlendirme en geç 4 yılda bir yenilenir; yeni makine, taşınma veya iş kazası gibi durumlarda süre beklenmez. Ekipte işveren, uzman, hekim ve çalışan temsilcisi bulunur. Yöntem için risk değerlendirmesi nasıl yapılır yazımıza bakın.
İnsan tarafı: 4–6. adımlar
4. Sağlık gözetimi. Tehlikeli sınıftaki işlerde çalışan, yapacağı işe uygun olduğunu gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz (6331 md. 15/2); rapor işyeri hekiminden alınır. Periyodik muayene en geç 3 yılda bir tekrarlanır. Gürültü ve kaynak dumanı gibi maruziyetler için hangi tetkiklerin gerektiğine hekim karar verir; tetkikleri yetkili sağlık kuruluşlarıyla planlarız.
5. Eğitimler. Her çalışana, çırak ve stajyerler dahil, işe başlamadan önce en az 2 saatlik, yüz yüze ve uygulamalı işe başlama eğitimi verilir. Temel eğitim, işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır; tehlikeli sınıfta asgari süre 12 ders saatidir ve bunun en az 3 saati işe özgü risklere ayrılır, bu bölüm yüz yüze verilir. Tekrar eğitimi 2 yılda bir, en az 8 ders saatidir. Ayrıntılar için yeni İSG eğitim yönetmeliği yazımıza bakın.
6. Mesleki eğitim belgeleri. Mesleki eğitim yönetmeliğinin Ek-1 listesi “her çeşit kaynak işleri”ni ve “10 kg’yi aşan tornacılık, tesviyecilik gibi talaşlı imalat ve taşlama işleri”ni sayar. Bu işlerde çalışanın işe uygun belgesi olmadan çalıştırılmaması gerekir (6331 md. 17/3); hangi tezgâhın hangi satıra girdiğini işlenen parçalara bakarak netleştirin. Kontrol için mesleki eğitim zorunlu meslekler listesi yazımıza bakabilirsiniz.
Makine ve ekipman: 7–8. adımlar
7. Makine koruyucuları. Küçük atölyelerde en sık görülen eksikler şunlardır:
- Torna aynası koruyucusunun sökülmüş veya kilidinin iptal edilmiş olması
- Taşlama motorlarında siperin ve takım desteğinin ayarsız olması
- Matkap ve frezede dönen milin açıkta kalması
- Acil durdurma butonunun olmaması veya erişilemeyen bir yerde bulunması
- Talaşın elle veya basınçlı havayla temizlenmesi
Talaş, talaş kancası veya fırçayla ve makine durduktan sonra temizlenir. Dönen iş parçasının yakınında bol giysi, takı ve uzun saçın toplanmamış olması dolanma riski yaratır. CNC tezgâhlara özgü riskler için CNC operatörü iş güvenliği, koruyucu türleri için makine koruyucuları yazılarımıza bakın.
8. Periyodik kontroller. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III’e göre torna, freze, pres, kompresör tankı, elektrik iç tesisatı ve topraklama ile yangın söndürücüler en fazla yılda bir kontrol edilir. Kontrolü EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişiler yapar. Raporda “uygun değil” çıkan ekipman, eksik giderilene kadar kullanılmaz.
Acil durum ve kayıt: 9–10. adımlar
9. Acil durum planı. Küçük atölyede de yangın, elektrik çarpması ve yaralanma senaryoları yazılı olmalıdır. 10’dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekipleri için tek bir destek elemanı yeterlidir. Tehlikeli sınıfta her 15 çalışana kadar bir ilkyardımcı bulunmalıdır. Tatbikat en geç yılda bir yapılır ve tatbikat formu doldurulur. Planın içeriği için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.
10. Kayıt ve takip. KKD zimmet formları, eğitim tutanakları, periyodik kontrol raporları, onaylı defter ve sağlık raporları tek bir İSG dosyasında toplanmalıdır. Denetimde ilk istenen belgeler bunlardır.
Sanayi sitesi İSG: ortak alanlar ve komşu atölyeler
Sanayi sitesi İSG konusunda çoğu işveren yalnızca kendi kapısının içini düşünür. Oysa yan atölyedeki kaynak kıvılcımı, ortak koridora bırakılan malzeme veya ortak elektrik panosu sizin çalışanınızı da etkiler. 6331 sayılı Kanun md. 23 bu durumu düzenler: aynı çalışma alanını paylaşan işverenler İSG önlemlerinde iş birliği yapar ve birbirini bilgilendirir; iş hanları, sanayi bölgeleri veya siteleri gibi yerlerde koordinasyonu yönetim sağlar, diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler konusunda işverenleri uyarır ve uymayanları Bakanlığa bildirir.
Site yönetimiyle şu konuları yazılı olarak netleştirin:
- Ortak kaçış yolları ve toplanma yeri
- Ortak elektrik panolarının bakımı ve kilitli tutulması
- Komşu atölyelerdeki sıcak işlerin sizin alanınıza etkisi
- Yangın söndürme ekipmanının yeri ve kontrolü
Konunun ayrıntıları için aynı çalışma alanında birden fazla işveren yazımıza bakabilirsiniz.
Ceza riski: küçük bir hesap
2026 temel tutarlarına göre risk değerlendirmesi yapmamanın idari para cezası 66.725 TL’dir. Bu ceza, işyeri büyüklüğü ve tehlike sınıfına göre artırılır: 10’dan az çalışanı olan tehlikeli sınıftaki bir atölyede artırım %25’tir ve tutar 83.406,25 TL’ye çıkar. Aykırılık sürerse sonraki her ay için ayrıca ceza uygulanır. Eğitim vermemenin cezası ise çalışan başına 8.980 TL’dir ve çalışan başına hesaplanan cezalara artırım uygulanmaz; altı çalışanı eğitimsiz bir atölye için tutar 53.880 TL’dir. Kendi durumunuzu İSG idari para cezaları aracımızla hesaplayabilirsiniz.
İş güvenliği uzmanlığı ve risk değerlendirmesi hizmetlerimizde bu on adımı atölyenin büyüklüğüne göre bir takvime bağlarız. Metal işlemeye özgü riskler için metal ve makine sektörü sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Üç kişilik torna atölyesi de OSGB’den hizmet almak zorunda mı?
Uzman ve hekim görevlendirmek zorundadır. Talaşlı imalat tehlikeli sınıftadır; belgesi olmayan işverenin Bakanlık eğitimiyle hizmeti kendisi yürütmesi yalnızca 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde mümkündür. Hizmeti OSGB’den alabilir, şartları taşıyan çalışanlarınızı görevlendirebilir ya da gerekli belgeye sahipseniz görevi kendiniz üstlenebilirsiniz.
Torna atölyesi kontrol listesinde ilk sırada ne olmalı?
Yasal zemin: tehlike sınıfının doğrulanması, uzman ve hekimin İSG-KATİP’te görevlendirilmesi ve risk değerlendirmesi. Makineye özgü kontroller bu üç adımın üzerine kurulur.
Atölye risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?
Tehlikeli sınıfta en geç 4 yılda bir. Yeni makine alınması, taşınma, iş kazası veya ramak kala olay gibi durumlarda süre beklenmeden yenilenir.
Sanayi sitesinde komşu atölyenin yarattığı tehlikeden kim sorumlu?
Her işveren kendi çalışanından sorumludur ve komşu işverenlerle iş birliği yapmak zorundadır. Sitelerde koordinasyonu yönetim sağlar; tehlike yaratan işvereni uyarır, uymazsa Bakanlığa bildirir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.