Kısaca
Yangın algılama ve uyarı sistemi, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre standartta daha kısa süre yoksa yılda bir, projesine ve TSE CEN/TS 54-14’e göre yetkili kişilerce periyodik kontrolden geçer. Bu yıllık kontrol, firmanın bakımının ve işletme personelinin günlük ve haftalık basit kontrollerinin yerine geçmez; arızaların, yanlış alarmların ve devre dışı bırakılan bölgelerin kayıt altına alınması sistemin güvenilirliğini belirler.
Yangın algılama sistemi nedir, hangi parçalardan oluşur?
Bir yangını ilk fark eden çoğu zaman bir insan değil, tavandaki bir dedektördür. Gece boş bir depoda ya da hafta sonu kapalı bir fabrikada sistem çalışmıyorsa, yangın ancak dışarıdan görülecek kadar büyüdüğünde fark edilir. Yangın algılama sistemi bu yüzden, kurulduğu gün değil, her gün çalışıyorsa değerlidir.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik yangın uyarı sistemini algılama, alarm verme, kontrol ve haberleşme fonksiyonlarını içeren komple bir sistem olarak tanımlar ve sistemin ve parçalarının TS EN 54’e uygun olmasını ister (md. 74/1). Sistem el ile (ihbar butonu), otomatik olarak (dedektör) veya bir söndürme sisteminden aldığı uyarıyla devreye girer (md. 75/1).
| Bileşen | Yönetmelikteki şart | Kontrolde bakılan |
|---|---|---|
| Yangın ihbar butonu | Kaçış yollarında; kattaki herhangi bir noktadan yatay erişim uzaklığı en fazla 60 m; yerden 110–130 cm (md. 75/2) | Önünün açık, görünür ve çalışır olması |
| Otomatik dedektör | Ek-7’deki eşikleri aşan binalarda zorunlu; duman uygun değilse ısı, alev veya başka tip (md. 75/3-4) | Doğru tip, kapsama, kirlenme, erişilebilirlik |
| Yangın alarm paneli (kontrol paneli) | Tercihen zemin katta, sürekli personel bulunan yerde; personel yoksa tekrarlayıcı panel (md. 77) | Normal durum göstergesi, arıza kaydı |
| Sesli ve ışıklı uyarı | Ortam sesinin en az 15 dBA üzerinde; 3 m’de en az 75 dBA (md. 81/5) | Her bölümde duyulabilirlik ve görülebilirlik |
| Kablolama | Kopukluk, kısa devre ve toprak kaçağı sürekli denetlenir (md. 74/2) | Panelde hat arızası uyarısı |
İhbar butonları konutlar hariç kat alanı 400 m²’den fazla olan iki ila dört katlı binalarda, dörtten fazla katlı binalarda ve tüm yüksek binalarda zorunludur; butonun zorunlu olduğu yerlerde uyarı sistemi de zorunludur (md. 75/2, 81/1). Otomatik algılama zorunluluğu ise Ek-7’deki yükseklik ve alan eşiklerine bağlıdır. Ek-7’nin bazı satırları Danıştay kararıyla iptal edildiğinden, kendi binanız için yangın projesine ve itfaiye uygunluk raporuna bakmak en güvenilir yoldur.
Yangın algılama periyodik kontrol: yılda bir ve kim yapar?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, yangın algılama ve uyarı sistemlerini tesisatlar arasında sayar:
- Süre: Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl.
- Kriter: Kontrol, projede belirtilen kriterlere ve TSE CEN/TS 54-14 standardına uygun olarak yapılır.
- Proje: Periyodik kontrolde tesisat projesi aranır. Projesi olmayan tesisat için işveren, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve ilgili standartlara uygun proje yaptırmak zorundadır (Ek-III 2.3.5).
- Kim yapar: Elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik tekniker ve yüksek teknikerleri; yangın algılama ve uyarı sistemleri için ayrıca elektronik mühendisleri (Ek-III 2.3.2). Kontrolü yapacak kişi EKİPNET’e kayıtlı olmalı, sözleşme kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden kurulmalıdır.
- Bağımsızlık: Ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz (md. 14/A-2). Bakım firmanız ile periyodik kontrolü yapan kişi farklı olmalıdır.
Raporun nasıl okunacağı için periyodik kontrol raporu nasıl okunur, diğer ekipmanların süreleri için iş ekipmanları periyodik kontrol süreleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kontrol, bakım ve işletme testi: üç ayrı katman
Sık yapılan hata, yılda bir yapılan periyodik kontrolü sistemin tek bakımı sanmaktır. Aslında üç ayrı katman vardır:
- Periyodik kontrol: Yılda bir, bağımsız yetkili kişi tarafından; sistemin projesine ve standarda uygunluğunu belgeler.
- Bakım: Sistemin kurulumunu veya bakımını üstlenen firmanın, standart ve üretici talimatına göre yaptığı test, temizlik ve parça değişimidir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 84, algılama ve uyarı sistemlerinin bina sahibi ve yöneticisinin ya da sorumluluğu yazılı olarak devredilen bina yetkilisinin sorumluluğunda, ilgili standartlarda belirtilen periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulmasını ister.
- İşletme kontrolü: İşletmenin kendi personelinin yaptığı günlük ve haftalık basit kontroller.
İşletme personelinin yapabileceği basit testler
Aşağıdaki kontroller mevzuatta tek tek sayılmaz; standartlarda ve üretici talimatlarında yer alan uygulamalardan derlenmiş bir öneridir. Hangi testin hangi sıklıkla yapılacağını bakım firmanızla birlikte yazılı hâle getirin.
Her gün (vardiya başında):
- Panelde “normal” göstergesi yanıyor mu? Arıza, susturulmuş alarm veya devre dışı bölge uyarısı var mı?
- Panelin bulunduğu yerde personel var mı; yoksa tekrarlayıcı panel izleniyor mu?
Her hafta:
- Sırayla bir ihbar butonu test anahtarıyla denenir ve alarmın panele ulaştığı, sirenlerin çaldığı kontrol edilir. Her hafta farklı bir buton seçilir ve numarası deftere yazılır.
- Testten önce çalışanlara ve sistemin bağlı olduğu izleme merkezine haber verilir.
Her ay:
- Dedektörler gözle kontrol edilir: üzeri boyanmış, naylonla kapatılmış, tozla kaplanmış ya da yanına yeni bir raf, bölme veya kanal eklenmiş mi?
- İhbar butonlarının önü istif, palet veya dolapla kapatılmış mı?
- Akü veya güç kaynağı arızası uyarısı var mı?
İşletme personelinin yapmaması gerekenler: Dedektör sökmek, panel programını değiştirmek, bir bölgeyi kalıcı olarak devre dışı bırakmak ve test spreyini gelişigüzel kullanmak. Dedektörlerin duman testi, bu iş için eğitilmiş kişilerce ve uygun ekipmanla yapılır.
Arıza kayıtları ve devre dışı bırakma
Bir sistemin güvenilirliği, en çok arıza ve yanlış alarmların nasıl yönetildiğinde ortaya çıkar. Panelin yanında, aşağıdaki bilgilerin yazıldığı bir kayıt defteri tutun:
- Tarih ve saat, olay türü (yangın alarmı, yanlış alarm, arıza, test)
- Bölge ve cihaz numarası
- Olası neden (buhar, toz, egzoz, böcek, bakım çalışması)
- Yapılan müdahale ve sistemi normale kim döndürdü
Yanlış alarmlar ciddiye alınmalıdır. Sık yanlış alarm veren bir bölge, bir süre sonra çalışanların gerçek alarmı da görmezden gelmesine yol açar. Aynı dedektörden tekrarlayan yanlış alarm, yanlış tip seçimine ya da kirlenmeye işaret eder; bakım firmasıyla birlikte çözülür, bölge kapatılarak “çözülmez”.
Devre dışı bırakma bazen gereklidir; örneğin kaynak veya taşlama gibi sıcak işlerde dedektör bölgesi geçici olarak kapatılabilir. Bu durumda iş izni düzenlenir, bölgenin ne zaman kapatılıp ne zaman açıldığı kayda geçer ve iş bitiminde sistem mutlaka geri alınır. Yönetmelik, yangın uyarı sisteminin herhangi bir nedenle devre dışı kalması hâlinde, tekrar çalışır duruma gelinceye kadar korumasız bölgelerde ilave güvenlik personeli ile denetim yapılmasını ve gerekli tedbirin alınmasını ister (md. 74/3). İzin süreci için sıcak çalışma izni yazımıza bakabilirsiniz.
Denetimde sık görülen eksikler
- Raf yüksekliği artırılmış, ara bölme eklenmiş ama dedektör yerleşimi değiştirilmemiş depolar
- Boya işlerinde üzeri boyanmış ya da inşaat sırasında naylonla kapatılıp öyle bırakılmış dedektörler
- Önüne palet, dolap veya istif konmuş ihbar butonları
- Gürültülü üretim alanlarında duyulmayan sirenler ve ışıklı uyarısı olmayan bölümler; işitme engelli bir çalışan varsa ışıklı uyarı o alanda zorunludur (md. 81/3-a), bkz. engelli çalışanlar için kişisel tahliye planı
- Personelin bulunmadığı bir odada duran ve kimsenin izlemediği yangın paneli
- Periyodik kontrol raporunda yazan uygunsuzlukların bir yıl sonra aynen tekrar etmesi
Söndürme tarafındaki kontroller için yangın tüpü kontrolü ve dolumu ve sprinkler zorunluluğu yazılarımıza, işyeri genelindeki önlemler için işyerinde yangın önleme kontrol listesi yazımıza bakabilirsiniz.
Bursa ve çevre illerdeki işyerlerinde yangın algılama ve uyarı sistemlerinin periyodik kontrolünü, bakım firmasından bağımsız olarak, EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişilerle planlıyor ve rapordaki uygunsuzlukların kapanmasını takip ediyoruz. Ayrıntılar için periyodik kontrol sayfamıza, kontrol tarihlerini izlemek için İSG takvimi aracımıza bakabilirsiniz. Depo binalarındaki ek riskler için lojistik ve depo sektörü sayfamızı inceleyin.
Sık Sorulan Sorular
Yangın algılama sisteminin periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?
Standartta daha kısa bir süre belirtilmemişse yılda bir. Kontrol, projeye ve TSE CEN/TS 54-14 standardına göre, EKİPNET’e kayıtlı yetkili mühendis, teknik öğretmen veya tekniker tarafından yapılır.
Sistemi kuran firma periyodik kontrolü de yapabilir mi?
Ekipmanın bakımını yapan kişi aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz. Bakım sözleşmeniz olan firmadan bağımsız bir yetkili kişiyle periyodik kontrolü planlayın.
İhbar butonu testini kendimiz yapabilir miyiz?
Test anahtarıyla buton denemesi, eğitimli işletme personelinin yapabileceği basit bir kontroldür. Testten önce çalışanlara ve izleme merkezine haber verin, hangi butonu test ettiğinizi kaydedin ve sistemi normale döndürün.
Duman dedektörü kontrolü nasıl yapılır?
İşletme personeli dedektörleri gözle kontrol eder: kirlenme, boya, kapatılma veya yerleşim değişikliği. Fonksiyonel duman testi ise bakım firmasının ya da eğitimli kişinin uygun test ekipmanıyla yapacağı bir iştir.
Yeni Ek-III sürelerine göre ekipman envanteri, kontrol takvimi, yetkili kişilerle planlama ve rapor ile kusur takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.