Yüklenici Seçiminde İSG Ön Yeterlilik

Yüklenici İSG ön yeterlilik neden teklif aşamasında yapılır?

Bir metal işleme fabrikası, tavan vinçlerinin yıllık bakımı için üç teklif alır ve en düşük fiyatı veren firmayla anlaşır. Firma sahaya geldiğinde ekibin yarısının yüksekte çalışma eğitimi yoktur, getirdikleri platformun periyodik kontrol raporu bulunamaz. İş durur, takvim kayar ve tartışma başlar. Yüklenici İSG ön yeterlilik değerlendirmesi, bu sorunu sözleşme imzalanmadan önce, en az maliyetle görmenin yoludur.

Mevzuat yükleniciyle çalışan işletmeye önemli görevler verir:

• 6331 sayılı Kanun md. 23: Aynı çalışma alanını paylaşan işverenler İSG önlemlerinin uygulanmasında iş birliği yapar, riskleri önlemek için faaliyetlerini koordine eder ve birbirlerini bilgilendirir.
• Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 15: Alt işveren kendi işleri için risk değerlendirmesi yapar, bir nüshasını asıl işverene verir; asıl işveren bunu kendi çalışmasıyla bütünleştirir ve izler.
• 2026 eğitim yönetmeliği md. 22: Asıl işveren alt işveren çalışanlarının eğitim belgelerini kontrol eder ve işe başlamadan önce işyerine özgü riskler hakkında bilgi verir.

Sorumluluğun nasıl paylaşıldığını alt işverenle çalışırken İSG, işe başlarken istenecek belgeleri alt işverenden istenecek İSG belgeleri yazılarımızda anlattık. Bu yazı bir adım önceye, firmayı seçme aşamasına odaklanır.

Yüklenici değerlendirme formu: altı bölüm

Ön yeterlilik formu, yükleniciye teklif çağrısıyla birlikte gönderilir ve kanıt istenen sorulardan oluşur. Ağırlıklar işin risk düzeyine göre ayarlanır; aşağıdaki dağılım bir örnektir.

Her soruyu 0–3 arasında puanlayın: 0 kanıt yok, 1 beyan var ama kanıt zayıf, 2 kanıt var, 3 kanıt güçlü ve uygulama gösterilebiliyor. Toplam için bir eşik belirleyin; örneğin yüzde 70. Bazı sorular ise puandan bağımsız eleme sorusudur:

• Firmanın kendi çalışanları için İSG-KATİP’te onaylı uzman ve hekim görevlendirmesi yoksa,
• İşin gerektirdiği mesleki eğitim veya operatör belgesi olmayan personelle çalışmayı öneriyorsa,
• Getireceği kaldırma veya basınçlı ekipmanın geçerli periyodik kontrol raporu yoksa,

firma toplam puanı ne olursa olsun teklife çağrılmaz. Ekipman kontrol süreleri için iş ekipmanları periyodik kontrol süreleri, belge gerektiren meslekler için mesleki eğitim belgesi zorunluluğu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yüklenicinin İSG geçmişini nasıl okursunuz?

Taşeron seçimi iş güvenliği açısından en çok bu bölümde yanıltıcı olabilir. Dikkat edilecek noktalar:

• Sayıyı oranla okuyun. On kişilik bir firmanın bir kazası ile iki yüz kişilik bir firmanın bir kazası aynı şey değildir. Mümkünse kaza sıklık hızını, yani bir milyon çalışma saatine düşen kaza sayısını isteyin. Hesap yöntemi için İSG performans göstergeleri yazımıza bakın.
• “Sıfır kaza” beyanına temkinli yaklaşın. Ramak kala kaydı tutan ve küçük olayları da raporlayan bir firma, hiç kayıt sunmayan firmadan genellikle daha güvenilirdir.
• Ağır olaylardan ne öğrenildiğini sorun. Ölümlü veya ağır bir kaza yaşamış firmanın kök neden raporunu ve aldığı önlemleri görün. Öğrenen bir firma, hiç sorgulanmamış bir firmadan daha az risk taşıyabilir.
• Kişisel veriyi istemeyin. Kaza kayıtlarında çalışan isimlerine ve sağlık bilgilerine ihtiyacınız yoktur; sayılar, olay türleri ve önlemler yeterlidir.
• Yeni ve küçük firmalara yol açın. Geçmişi olmayan firmayı otomatik olarak elemeyin; küçük ve düşük riskli bir işle başlayıp yakın gözetimle değerlendirin.

Sahada doğrulama: belgeden uygulamaya

Formdaki puan, masa başında verilmiş bir karardır. Yüksek riskli işlerde şu doğrulamaları ekleyin:

1. Teklif öncesi görüşme: Firmanın sahaya gelecek ekip başıyla konuşun. İş yöntemini ve en büyük riski nasıl yöneteceğini kendi cümleleriyle anlatmasını isteyin.
2. Saha ziyareti: Mümkünse firmanın yürüttüğü başka bir işi yerinde görün.
3. İşe başlama toplantısı: Sözleşmeden sonra, işe başlamadan önce kendi uzmanınız, yüklenicinin İSG sorumlusu ve ekip başıyla iş planını, iş izinlerini ve acil durum düzenini konuşun.
4. İlk hafta gözlemi: İlk günlerde sahada sık gözlem yapın; formdaki beyanla sahadaki uygulama arasındaki farkı kayda alın.
5. İş sonu değerlendirmesi: İş bittiğinde yükleniciyi aynı başlıklarla yeniden puanlayın ve sonucu onaylı yüklenici listenize işleyin.

İSG şartnamesi: yükleniciye neyi önceden yazmalısınız?

İSG şartnamesi, teklif dosyasının eki olarak yükleniciye verilir; böylece firma, teklif fiyatına İSG şartlarının maliyetini baştan katar. Şartnamede bulunması gerekenler:

• İşyeri kuralları, giriş ve kimlik kontrolü, işyerine özgü bilgilendirme
• İş izni sistemine uyma yükümlülüğü; ayrıntılar için iş izin sistemi nedir
• Bakım işlerinde enerji izolasyonu; bkz. LOTO kilitleme ve etiketleme
• Kaynak ve kesme işlerinde sıcak çalışma izni
• Asgari KKD listesi ve KKD’nin yüklenici tarafından sağlanacağı
• İşyerine getirilecek ekipman ve kimyasallar için istenecek belgeler
• Atık yönetimi ve çalışma alanının günlük temizliği
• Kaza, ramak kala ve tehlikeli durum bildirim yolu
• Asıl işverenin denetim ve uygunsuzlukta işi durdurma yetkisi

Sözleşme İSG maddeleri: örnek başlıklar

Sözleşme İSG maddeleri şartnameyi bağlayıcı hâle getirir. Örnek başlıklar:

1. Yüklenicinin İSG mevzuatına ve şartnameye uyacağı
2. İşe başlamadan önce personel listesi, eğitim, sağlık ve mesleki belgelerin teslim edileceği; listede olmayan kişinin sahaya alınmayacağı
3. Risk değerlendirmesinin işe başlamadan teslim edileceği ve iş değiştiğinde güncelleneceği
4. Alt yüklenici kullanımının asıl işverenin yazılı onayına bağlı olduğu
5. İş izni ve enerji izolasyonu kurallarına uyulacağı
6. Kazaların ve ramak kala olayların aynı gün asıl işverene bildirileceği
7. Asıl işverenin her zaman denetim yapabileceği ve hayati tehlike gördüğünde işi durdurabileceği; bu sürenin yükleniciye ek süre veya bedel hakkı vermeyeceği
8. Uygunsuzluklar için uygulanacak sözleşmesel yaptırımlar ve tekrarında sözleşmenin feshi
9. Ekipmanın periyodik kontrol raporlarının ekipmanla birlikte sahada bulundurulacağı
10. İş bitiminde alanın güvenli ve temiz teslim edileceği

Metal ve makine işletmelerinde tipik yüklenici işleri

Bursa ve çevre illerdeki metal ve makine işletmelerinde en sık dışarıya verilen işler ve ön yeterlilikte özellikle bakılacak noktalar:

• Tavan vinci ve kaldırma ekipmanı bakımı: Yüksekte çalışma eğitimi, enerji izolasyonu, kendi platformunun kontrol raporu.
• Makine taşıma ve montajı: Kaldırma planı, sapan ve zincirlerin kontrolü; bkz. sapan, zincir ve kaldırma aparatları.
• Çatı onarımı ve çatıda tesisat işleri: Düşme riski. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1’e göre yeterli sağlamlıkta olmayan çatılara güvenli çalışmayı sağlayacak ekipman olmadan çıkılmasına izin verilmez.
• Kaynak ve kesme: Sıcak çalışma izni, yangın gözcüsü, yanıcıların uzaklaştırılması.
• Elektrik pano ve tesisat işleri: Yetkin personel ve enerji izolasyonu; bkz. elektrik panosu güvenliği.
• Kompresör ve basınçlı kap bakımı: Basınç boşaltma ve test prosedürü.

İş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde ön yeterlilik formunu işin risk düzeyine göre hazırlar, gelen kanıtları değerlendirir ve şartname ile sözleşme İSG maddeleri için taslak öneririz. Sektörün diğer riskleri metal ve makine sayfamızda yer alır.

Sık Sorulan Sorular

Yüklenici ön yeterlilik formu yasal bir zorunluluk mu?

Mevzuatta “ön yeterlilik formu” adıyla bir zorunluluk yoktur. Ancak asıl işveren yükleniciyle koordinasyon kurmak, risk değerlendirmesini kendi çalışmasıyla bütünleştirmek ve eğitim belgelerini kontrol etmek zorundadır. Ön yeterlilik, bu görevleri işe başlamadan önce yerine getirmenin pratik yoludur.

En düşük teklifi veren ama puanı düşük yükleniciyle çalışabilir miyiz?

Eleme sorularından geçemeyen bir firmayla çalışmayın. Eşiğin biraz altında kalan bir firmayla çalışmak zorundaysanız eksikleri yazılı bir iyileştirme planına bağlayın, işi düşük riskli bölümlerle sınırlayın ve sahada gözetimi artırın.

Yüklenici kendi alt yüklenicisini getirebilir mi?

Sözleşmede bunu asıl işverenin yazılı onayına bağlayın. Onay vermeden önce alt yükleniciyi de aynı ön yeterlilik formuyla değerlendirin; sahada bilmediğiniz bir firmanın çalışması koordinasyonu bozar.

Kısa süreli işlerde de ön yeterlilik gerekir mi?

Evet, ama ölçeği küçültülebilir. Birkaç saatlik düşük riskli bir iş için kısa bir kontrol listesi yeterli olabilir; yüksekte çalışma, sıcak çalışma veya enerji izolasyonu gerektiren işlerde ise iş ne kadar kısa olursa olsun eleme soruları uygulanmalıdır.