Kısaca
Serbest bölgeler gümrük, vergi ve dış ticaret bakımından özel bir rejime tabidir; ama iş sağlığı ve güvenliği bakımından bölge içi ile bölge dışı arasında fark yoktur. 6331 sayılı Kanun kamu ve özel bütün işyerlerine uygulanır, istisnaları arasında serbest bölge yer almaz; 3218 sayılı Kanun da serbest bölgelerde Türk sosyal güvenlik mevzuatının uygulanacağını açıkça yazar. Gemlik’teki Bursa Serbest Bölgesi’ndeki firmalar uzman, hekim, risk değerlendirmesi, eğitim ve sağlık gözetimi yükümlülüklerini bölge dışındaki her işyeri gibi yerine getirir.
Serbest bölgede iş güvenliği: kısa cevap
Gemlik’teki Bursa Serbest Bölgesi’nde yeni faaliyete başlayan bir firmanın yöneticisi sık sık şu soruyu sorar: “Gümrük dışındayız; İSG mevzuatı burada da aynen geçerli mi?” Cevap evet. Serbest bölge statüsü, firmanın iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini değiştirmez.
Bunun dayanağı iki kanundadır:
Yani serbest bölgenin istisnası, gümrük ve dış ticaret içindir. İşçi sağlığı, iş güvenliği ve sosyal güvenlik bakımından bölge, Türkiye’deki herhangi bir sanayi alanı gibidir. Hangi işyerlerinin İSG hizmeti almak zorunda olduğunu genel olarak İSG hangi işyerlerinde zorunlu yazımızda anlattık.
Serbest bölge 6331: bölge içi ve dışı karşılaştırması
| Yükümlülük | Serbest bölgede | Bölge dışında |
|---|---|---|
| İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi | Zorunlu; süre çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre | Aynı |
| Diğer sağlık personeli | 10 ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde | Aynı |
| Risk değerlendirmesi ve acil durum planı | Zorunlu; 2 / 4 / 6 yılda bir ve değişikliklerde yenilenir | Aynı |
| Çalışan eğitimleri | 2026 eğitim yönetmeliğine göre | Aynı |
| Sağlık gözetimi | İşe giriş ve periyodik muayeneler | Aynı |
| İş kazası bildirimi | Kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK’ya | Aynı |
| İş ekipmanı periyodik kontrolleri | Ek-III sürelerine göre | Aynı |
| Denetim | Bakanlık iş müfettişleri | Aynı |
Tablodaki tek “fark” sütunu boştur ve bu bilinçli bir sonuçtur: serbest bölge 6331 açısından ayrı bir rejim yoktur.
Tehlike sınıfını ruhsat türü değil asıl iş belirler
Serbest bölgede firmalar farklı faaliyet ruhsatlarıyla çalışır: kimi üretim yapar, kimi depolama, alım satım veya hizmet faaliyeti yürütür. İSG yükümlülüklerinin ölçüsünü ise ruhsatın adı değil, işyerinde fiilen yürütülen asıl işin NACE koduna göre belirlenen tehlike sınıfı belirler. Birden fazla asıl iş varsa yüksek olan sınıf geçerlidir. Örneğin motorlu taşıtlar için parça imalatı (29.32.20) tehlikeli, dış giyim konfeksiyonu (14.21.01) az tehlikeli sınıftadır. Kodunuzu ve sınıfınızı tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımızdaki adımlarla doğrulayın.
Sınıf belli olunca hizmet süresi hesaplanır. Örnek: tehlikeli sınıfta, 120 çalışanlı bir parça üreticisi.
- İş güvenliği uzmanı: 120 × 20 dakika = 2.400 dakika, yani ayda 40 saat.
- İşyeri hekimi: 120 × 10 dakika = 1.200 dakika, yani ayda 20 saat.
- Diğer sağlık personeli: tehlikeli sınıfta gerekmez.
Kendi işyerinizin sürelerini İSG yükümlülük hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Serbest bölge OSGB hizmeti ve İSG-KATİP
Serbest bölgedeki firma, İSG hizmetini kendi bünyesinde istihdam ettiği profesyonellerle veya bir OSGB’den alabilir. OSGB’lerin hizmet alanı bulunduğu il ile sınır komşusu illerdir; Gemlik Bursa’nın ilçesi olduğu için Bursa’daki OSGB’ler bölgedeki firmalara hizmet verebilir.
Görevlendirme bölge dışındaki gibi İSG-KATİP üzerinden yapılır. Firma, Türk sosyal güvenlik mevzuatına tabi olduğundan SGK işyeri sicil numarasıyla sisteme kayıtlıdır. Sözleşme İSG-KATİP’teki örneğe uygun hazırlanır ve iki tarafça en geç 5 gün içinde onaylanır; onaylanmamış görevlendirmeyle göreve başlanamaz. Süreç için İSG-KATİP sözleşme onayı yazımıza bakın.
Yabancı ortaklı firmalarda sık yaşanan bir sorun, İSG yazışmalarının yurt dışındaki merkezle yürütülmesi ve sahadaki yetkilinin belirsiz kalmasıdır. Tespit ve önerilerin muhatabı, işyerindeki işveren veya işveren vekilidir; bu kişiyi sözleşme aşamasında netleştirin.
Bölgede yeni faaliyete başlayan bir firma için İSG adımlarının sırası, bölge dışında yeni açılan bir işyerininkiyle aynıdır:
- Asıl işi ve tehlike sınıfını belirleyin. Ruhsattaki faaliyet ile sahada fiilen yapılan işin aynı olduğunu kontrol edin.
- Uzman ve hekimi görevlendirin. Süreleri çalışan sayısına göre hesaplayın ve sözleşmeyi İSG-KATİP’te onaylayın.
- Çalışanları işe başlamadan önce eğitin ve muayene ettirin. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan çalışan işe başlatılamaz.
- Risk değerlendirmesini ve acil durum planını hazırlayın. Komşu firmalarla paylaşılan alanları ve ortak toplanma yerlerini plana ekleyin.
- Ekipman envanterini çıkarın. Forklift, kompresör, raf ve elektrik tesisatı gibi ekipmanların ilk periyodik kontrollerini planlayın.
- Takvimi kurun. Eğitim, muayene, tatbikat ve kontrol tarihlerini tek bir takipte toplayın.
Bu adımların ayrıntılı listesi için yeni işyeri açarken İSG yazımıza bakabilirsiniz.
Serbest bölge İSG denetimi: kim denetler?
Serbest bölgede birden fazla kurumla muhatap olursunuz ve bu, denetim konusunda karışıklık yaratabilir:
- İSG denetimi: 6331 sayılı Kanun md. 24’e göre Bakanlık iş müfettişleri yapar. Serbest bölge statüsü bu yetkiyi sınırlamaz. Denetimde istenen belgeler için iş müfettişi denetimine hazırlık yazımıza bakın.
- Bakanlık ve bölge müdürlüğü: Faaliyet ruhsatı Ticaret Bakanlığınca verilir; arazi kullanımı ve inşaat izinleri bölge müdürlüğünce verilir ve denetlenir (3218 md. 5). Bu izinler İSG yükümlülüklerinin yerine geçmez.
- İşletici kuralları: Bölgenin ortak alan, giriş ve inşaat kuralları da uygulanır; ama bunlar 6331’deki yükümlülükleri kaldırmaz.
- Müşteri denetimleri: İhracata çalışan firmalar, yabancı müşterilerin tedarikçi denetimlerine de girer; hazırlık için tedarikçi İSG denetimine hazırlık yazımıza bakın.
İş kazası veya meslek hastalığı olduğunda bildirim, bölge dışındaki gibi SGK’ya yapılır: iş kazası kazadan sonraki 3 iş günü içinde. Bildirim adımları için SGK iş kazası e-bildirim yazımıza bakabilirsiniz.
Gemlik serbest bölge firmaları için sahaya özgü notlar
Mevzuat aynı olsa da bölgenin çalışma koşulları kendine özgüdür. Gemlik serbest bölge firmaları için öne çıkan noktalar şunlardır:
- Yan yana çalışan firmalar: Üretim, depolama ve ticaret firmaları ortak yollar ve sahalar kullanır. Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa, işverenler riskler konusunda iş birliği yapar ve birbirlerini bilgilendirir (6331 md. 23). Ortak yükleme alanı veya depo kullanıyorsanız trafik ve acil durum düzenini komşu firmalarla birlikte kurun.
- Lojistik yoğunluk: Liman ve lojistik bağlantısı nedeniyle forklift, tır ve konteyner trafiği yoğundur. Açık sahada çalışan forkliftler için forklift operatörü günlük kontrol yazımıza bakın.
- Yabancı çalışanlar: 6331 tüm çalışanlara uygulanır; uyruk fark etmez. 2026 eğitim yönetmeliğinde eğitim dili için ayrı bir hüküm bulunmasa da yönetmelik eğitimin çalışanın bilgi, tutum ve davranışını değiştirmesini ister. Türkçe bilmeyen bir çalışana verilen Türkçe eğitim bu amaca ulaşmaz; eğitimi çalışanın anladığı dilde veya tercümanla verin ve bunu tutanağa yazın.
- Taşeron ve hizmet firmaları: Bakım, temizlik ve güvenlik hizmeti veren firmalar asıl işverenin sahasında çalışır; alt işveren ilişkisinde sorumluluk paylaşımı için alt işveren İSG sorumluluğu yazımıza bakın.
Serbest bölgedeki firmanız için iş güvenliği uzmanı görevlendirmesi, risk değerlendirmesi ve saha denetimleri iş güvenliği uzmanlığı, işe giriş ve periyodik muayeneler işyeri hekimliği hizmetlerimiz kapsamındadır.
Sık Sorulan Sorular
Serbest bölgedeki firmalar 6331 sayılı Kanun’a tabi mi?
Evet. Kanun kamu ve özel bütün işyerlerine uygulanır ve istisnaları arasında serbest bölge yoktur. Serbest bölgenin özel rejimi gümrük, vergi ve dış ticaret içindir.
Serbest bölgede İSG denetimini kim yapar?
Bakanlık iş müfettişleri. Ticaret Bakanlığı, bölge müdürlüğü ve bölge işleticisi ruhsat, yer kullanımı ve ortak alan kurallarıyla ilgilenir; bu izin ve kurallar İSG yükümlülüklerinin yerine geçmez.
Bursa’daki bir OSGB serbest bölgedeki firmamıza hizmet verebilir mi?
Evet. Bursa Serbest Bölgesi Gemlik’tedir ve OSGB’ler bulundukları ilde ve sınır komşusu illerde hizmet verebilir. Görevlendirme İSG-KATİP üzerinden yapılır.
Yabancı uyruklu çalışanlarımız için de İSG eğitimi gerekli mi?
Evet. 6331 sayılı Kanun uyruk ayrımı yapmaz; işe başlama, temel ve tekrar eğitimleri yabancı çalışanlar için de zorunludur. Eğitimin amacına ulaşması için çalışanın anladığı dilde verilmesi gerekir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.