Cam Kesme ve Taşıma İşlerinde İSG

Cam taşıma güvenliği iki riske dayanır: kesilme ve devrilme

Düz cam atölyesinde, cam balkon ve doğrama imalatında ya da şantiyede cephe montajında çalışanların yaralanmaları çoğunlukla iki yoldan gelir. Birincisi kesilmedir: kenarı rodajlanmamış bir plaka, kırma sırasında kayan bir parça ya da taşıma anında çatlayan cam elden kolay kurtulmaz. İkincisi devrilmedir: sehpadan ya da kasadan kayan bir plaka destesi, önünde duran kişiyi hem ezer hem keser. Cam taşıma güvenliği bu nedenle eldiven seçmekle bitmez; plakanın ağırlığını bilmek, doğru taşıma aparatını seçmek ve depolama düzenini kurmak gerekir.

Bu yazı düz cam kesme, taşıma ve montaj işlerine odaklanır. Yüksekte cam montajının genel kuralları için yüksekte çalışma yazımıza bakabilirsiniz.

Önce ağırlığı hesaplayın: plaka kaç kilo?

Camın yoğunluğu yaklaşık 2,5 g/cm³’tür. Pratik karşılığı şudur: her 1 mm kalınlık, metrekare başına yaklaşık 2,5 kg eder. Plakanın ağırlığını bilmeden kaç kişiyle ya da hangi aparatla taşınacağına karar verilemez.

Son sütun bir mevzuat tablosu değil, planlama örneğidir. Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği, elle taşımadan kaçınmak için önce mekanik araç kullanılmasını, kaçınılamıyorsa riskin değerlendirilmesini ister. Cam plaka hem ağır hem de kavranması zor bir yüktür; büyük yüzeyi rüzgârı yakalar ve taşıyanın görüşünü kapatır. Kişi başına düşen yükü hesaplamak için NIOSH kaldırma denklemi yazımızdaki yöntemi kullanabilirsiniz.

Cam kesme yaralanması: masada, kırmada ve rodajda

Kesme masasında cam önce kesici tekerlekle çizilir, sonra çizgi boyunca kırılır. Yaralanmalar çoğunlukla kırma anında ve kesilen parçanın masadan alınmasında olur.

• Kırma: Çizgi boyunca kırmak için cam kırma pensesi kullanılır; dar şeritler elle kırılmaz. Kırılan parçanın düşeceği yer önceden boşaltılır.
• Kenar: Taşınacak parçaların kenarı mümkünse rodajlanır ya da en azından keskin uç kırılır. Rodajsız kenar, plakayı tutan elin en çok yaralandığı yerdir.
• Kırıklar: Masada ve yerde biriken kırıklar elle toplanmaz; fırça, faraş ve kapaklı kırık cam kasası kullanılır. Kırık kasası dolmadan boşaltılır.
• Göz: Kırma ve rodaj sırasında sıçrayan kıymıklar için yan korumalı gözlük takılır. Seçim için koruyucu gözlük ve yüz siperi yazımıza bakın.
• Zemin: Kesme yağı ve rodaj suyu zemini kaygan hâle getirir. Elinde cam taşıyan kişinin kayması, en ağır kesilmelere yol açan senaryolardan biridir.

Otomatik kesme masalarında hareketli köprü ve kırma çubukları ayrıca ezilme riski taşır. Koruyucuların ve acil durdurma düğmesinin çalıştığını, arıza müdahalesinde enerjinin kesilip kilitlendiğini kontrol edin; genel ilkeler için makine koruyucuları yazımızı okuyabilirsiniz.

Vantuzlu cam taşıma: el vantuzu ve vakumlu kaldırıcı

El vantuzları düz cam taşımanın temel aracıdır ama yanlış kullanıldığında plakayı en kötü anda bırakır. Kullanmadan önce şunlara bakın:

1. Lastik yüzey temiz, çatlaksız ve esnek mi? Soğukta sertleşen lastik daha zor tutar.
2. Cam yüzeyi kuru ve yağsız mı? Kesme yağı ve toz tutuşu zayıflatır.
3. Pompalı vantuzlarda gösterge çizgisi görünüyorsa vakum düşüyor demektir; vantuz yeniden basılır ya da değiştirilir.
4. Etiketteki taşıma kapasitesi plakanın ağırlığını karşılıyor mu? Kapasitenin üzerinde yük asılmaz.
5. Vantuz, kırılmaya açık kenar ve köşelerden uzakta, plakanın sağlam bölgesine yerleştirilir.

Vakumlu kaldırıcılar vinç, kren veya forklifte takılarak büyük plakaları taşır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, vakum kaldırıcıyı “kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar” arasında sayar: standartta daha kısa süre yoksa periyodik kontrol yılda bir yapılır ve TS EN 13155 kriterleri esas alınır. Kontrolü EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi yapar. Günlük kullanımda vakum göstergesi, düşük vakum alarmı, yedek vakum hacmi ya da akü durumu ve contalar kontrol edilir. Asılı camın altında kimse durmaz. Süreleri iş ekipmanları periyodik kontrol süreleri yazımızda bulabilirsiniz.

Elle taşımada plaka dik tutulur, alt kenar yere yakın taşınır; taşıyanlar camın iki yanında yürür ve önden giden kişi yolu söyler. Kapı ve köşe geçişleri önceden boşaltılır.

Cam sehpası, kasa ve devrilme riski

Düz cam A tipi veya L tipi sehpalarda ve kasalarda dik olarak, hafif eğimle depolanır. Devrilmeyi önleyen kurallar basittir ama her gün uygulanmalıdır:

• Denge: A tipi cam sehpasının iki yüzü dengeli yüklenir; bir taraf tamamen boşaltılıp diğeri dolu bırakılmaz.
• Sabitleme: Plakalar kayış veya sabitleme koluyla sehpaya bağlanır. Kayış açılırken plakaların tutulduğundan emin olunur; kayış gevşediği anda deste öne kayabilir.
• Kapasite ve zemin: Sehpanın taşıma kapasitesi üzerinde yazılıdır ve aşılmaz. Sehpa düz, sağlam zemine konur; tekerlekli sehpalarda frenler kilitlenir.
• Tek plaka kuralı: Desteden her seferinde bir plaka alınır. Plakaların arasına girilmez, deste ile duvar arasında durulmaz.
• Araçtan indirme: Kamyondan indirmede önce yük güvenliği kontrol edilir; sehpa forkliftle taşınırken plakalar ayrıca sabitlenir.

Montajda ve şantiyede cam

Cephe, korkuluk ve doğrama montajında cam hem yüksekte hem de rüzgâra açık bir alanda taşınır. Büyük plakalar rüzgârda yelken gibi davranır; kuvvetli rüzgârda vakumlu kaldırıcıyla montaj durdurulur, ölçütler için kuvvetli rüzgârda vinç ve yüksekte çalışma yazımıza bakabilirsiniz. Montaj yapılan cephenin altı bariyerle kapatılır; düşen bir cam parçası alttaki çalışanı ve yayayı yaralayabilir. Plaka platform üzerinden takılıyorsa makaslı ve sepetli platform kurallarına uyulur. Temperli cam kırıldığında küçük parçalara ayrılır ama bütün plaka bir anda dağılır; montajda bu ihtimale karşı göz ve yüz korunur. İnşaat sahasındaki genel önlemler için inşaat sektörü sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kesilmeye dayanıklı kolluk ve diğer KKD

Eldiven eli korur, ama kırılan plaka çoğu zaman bileğe ve ön kola isabet eder. Bu yüzden düz cam işlerinde eldiven kesilmeye dayanıklı kolluk ile birlikte kullanılmalıdır.

• Eldiven ve kolluk: TS EN 388’e göre işaretlenir. Kesilme dayanımı ISO 13997 deneyine göre A ile F arasında bir harfle gösterilir; düz cam taşıma için üst düzeyler seçilir. Kavrama yüzeyi kaygan olmamalı, el ölçüsüne uygun olmalıdır. Ayrıntılar için iş eldiveni seçimi yazımıza bakın.
• Önlük: Büyük plakaları gövdeye yaslayarak taşıyan çalışanlar için kesilmeye dayanıklı önlük kullanılır.
• Ayakkabı: Burnu korumalı ve taban batmasına dayanıklı iş ayakkabısı giyilir.
• Gözlük ve baret: Kırma, rodaj ve şantiye montajında zorunlu ekipmandır.

KKD’nin seçimi ve zimmeti KKD Kullanımı Hakkında Yönetmelik çerçevesinde risk değerlendirmesine bağlanır. Derin bir kesilmede ilk müdahale doğrudan basıdır; ilkyardımcılarınızın bunu uygulayabildiğinden emin olun ve uzuv kopması ve ezilmede ilkyardım yazımızı okuyun.

Cam atölyesi için kontrol listesi

1. Atölyede kullanılan plaka boyları ve kalınlıkları için ağırlık tablosu asılı mı?
2. Hangi ağırlıktan sonra mekanik araç kullanılacağı yazılı mı?
3. El vantuzları her vardiya başında kontrol ediliyor mu?
4. Vakumlu kaldırıcının yıllık periyodik kontrol raporu güncel mi?
5. Sehpalar dengeli yüklenmiş ve sabitlenmiş mi?
6. Kırık cam kasaları kapaklı ve yeterli sayıda mı?
7. Kesme alanında zemin kuru ve temiz mi?
8. Çalışanlarda kesilmeye dayanıklı eldiven, kolluk ve gözlük var mı?
9. Yeni başlayanlara “devrilen camı tutma” kuralı uygulamalı anlatıldı mı?

Bu listeyi saha turlarında birlikte yürütüyor, eksikleri risk değerlendirmesine işliyoruz. Hizmetin kapsamı için iş güvenliği uzmanlığı sayfamıza, periyodik kontrol tarihlerini izlemek için İSG takvimi aracımıza bakabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki cam ve doğrama atölyelerinde bu kontrolleri işletmenin üretim düzenine göre planlıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Cam taşırken hangi eldiven kullanılmalı?

TS EN 388’e göre kesilme dayanımı yüksek, kavraması iyi bir eldiven seçin ve mutlaka kesilmeye dayanıklı kollukla birlikte kullanın. Eldiven tek başına bileği ve ön kolu korumaz.

Vakumlu cam kaldırıcının periyodik kontrolü zorunlu mu?

Evet. İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III vakum kaldırıcıyı kaldırma aksesuarları arasında sayar; standartta daha kısa bir süre yoksa en geç yılda bir, EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişiye kontrol ettirilir.

Cam sehpası nasıl yüklenmeli?

A tipi sehpanın iki yüzü dengeli yüklenir, plakalar kayışla sabitlenir ve sehpa düz zemine konur. Desteden her seferinde tek plaka alınır ve kayış açılmadan önce plakaların tutulduğu kontrol edilir.

Bir cam plakayı kaç kişi taşımalı?

Bu, plakanın ağırlığına ve boyutuna bağlıdır. Her 1 mm kalınlık metrekare başına yaklaşık 2,5 kg eder; ağırlığı hesaplayın, taşıma güzergâhını değerlendirin ve ağır plakalarda vakumlu kaldırıcı ya da taşıma arabası kullanın.