Kısaca
HVAC sistemlerinin kurulumu ve bakımı, 2025 NACE listesinde çok tehlikeli sınıftadır; bu da A sınıfı uzman, her yıl tekrar eğitimi, yıllık periyodik muayene ve iki yılda bir yenilenen risk değerlendirmesi demektir. Klima teknisyenlerinin başlıca riskleri yüksekte dış ünite montajı, çatıdaki bakım işleri, soğutucu gazın boğucu, dondurucu ve yanıcı etkileri, lehim sırasında sıcak çalışma ve elektriktir. Florlu gazlarla çalışan teknisyenin ayrıca MYK mesleki yeterlilik belgesine sahip olması gerekir.
HVAC kurulumu ve bakımı neden çok tehlikeli sınıfta?
İşyerinin tehlike sınıfı, yürütülen asıl işin NACE koduna göre belirlenir. 13 Mart 2025’te NACE Rev.2.1 ile tamamen yenilenen listede ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC) sistemlerinin kurulumu ve bakımı (43.22.06 ve 43.22.07) çok tehlikeli sınıfta yer alır. Bu sınıflandırma, işin doğasından gelir: Teknisyen aynı gün içinde yüksekte çalışır, lehim yapar, basınçlı gazla ve elektrikle uğraşır, çoğu zaman da başka bir işverenin şantiyesinde veya binasında bulunur.
Çok tehlikeli sınıfın klima ve havalandırma firmalarına getirdiği başlıca yükümlülükler şunlardır:
| Yükümlülük | Çok tehlikeli sınıfta karşılığı |
|---|---|
| İş güvenliği uzmanı | A sınıfı belge; çalışan başına ayda en az 40 dakika |
| İşyeri hekimi | Çalışan başına ayda en az 15 dakika |
| Diğer sağlık personeli | 10 ve üzeri çalışanda zorunlu |
| Temel İSG eğitimi | En az 16 saat; işe özgü riskler konusu yüz yüze |
| Tekrar eğitimi | Her yıl, en az 8 saat |
| Periyodik muayene | Her yıl |
| Risk değerlendirmesi ve acil durum planı | En geç 2 yılda bir yenileme |
Bu tablonun ayrıntıları için çok tehlikeli işyeri yükümlülükleri, kodun nasıl bulunacağı için tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazılarımıza bakabilirsiniz.
Klima teknisyeni iş güvenliği: işin aşamalarına göre riskler
HVAC montaj riskleri tek bir anda değil, işin her aşamasında farklı biçimde ortaya çıkar. Risk değerlendirmesini “klima montajı” diye tek satırla geçmek yerine aşamalara bölmek, önlemleri somutlaştırır.
| Aşama | Başlıca risk | Temel önlem |
|---|---|---|
| Keşif ve ölçü alma | Çatıda, cephede veya asma tavanda düşme | Erişim yolunun önceden belirlenmesi, tek başına çıkılmaması |
| Taşıma ve kaldırma | Ağır dış ünite, merdivenden taşıma, sırt zorlanması | Kaldırma aparatı, iki kişiyle taşıma, vinç veya platform |
| Montaj ve delme | Yüksekte çalışma, toz, gürültü, gizli elektrik hattı | Platform ve kemer, toz emişli delme, hat tespiti |
| Boru bağlantısı ve lehim | Yanık, yangın, oksi-gaz tüpü riskleri | Sıcak çalışma izni, söndürücü, tüplerin dik ve bağlı tutulması |
| Basınç testi, vakum ve gaz şarjı | Basınç altında boru patlaması, gaz kaçağı, donma | Regülatörle azot testi, gözlük ve eldiven, havalandırma |
| Devreye alma ve bakım | Elektrik çarpması, dönen fan, sıcak yüzey | Enerji kesme ve kilitleme, kondansatörün boşalmasını bekleme |
Klima montajı yüksekte: cephe, balkon ve dış ünite
Dış ünitenin cepheye, balkon dışına veya yüksek bir konsola monte edilmesi, klima teknisyenlerinin en ağır kazalarının yaşandığı iştir. Pencereden veya balkon korkuluğunun üzerinden sarkarak çalışmak, “kısa sürecek” denilerek en sık atlanan önlemdir.
Klima montajı yüksekte yapılacaksa şu sıra izlenir:
- Önce toplu koruma: Uygun bir sepetli platform, cephe iskelesi veya sabit çalışma platformu kullanılabiliyor mu? Platform ve iskele seçimi için makaslı ve sepetli platform yazımıza bakın.
- Toplu koruma mümkün değilse düşüş önleme: Paraşüt tipi emniyet kemeri, uygun bir ankraj noktasına bağlı lanyard ile kullanılır. Balkon korkuluğu, klima konsolu veya pencere doğraması ankraj noktası değildir. Ayrıntılar için ankraj noktası ve yaşam hattı yazımıza bakın.
- Aşağıdaki alan korunur: Dış ünite, takım veya vida düşebileceği için cephenin altı şeritle kapatılır, yaya geçişi yönlendirilir.
- Kurtarma planı hazırdır: Kemerde asılı kalan teknisyenin nasıl indirileceği önceden bilinir.
Yüksekte çalışmanın genel kuralları için yüksekte çalışma nedir yazımızı okuyabilirsiniz. Yüksekte çalışacak teknisyenin bu işe uygunluğu işyeri hekimi tarafından değerlendirilir.
Çatı klima bakımı ve rooftop üniteler
Fabrika, AVM ve depo çatılarındaki paket klima ve havalandırma santralleri düzenli bakım ister. Çatı klima bakımında riskler şunlardır:
- Kırılgan yüzeyler: Işıklık, aydınlatma kubbesi, eski oluklu levha ve yalıtım panelleri insan ağırlığını taşımayabilir. Bunlar ya korunur ya da üzerlerine basılmayacak bir yürüyüş yolu belirlenir.
- Kenar boşluğu: Ünite çatı kenarına yakınsa kenar koruma veya yaşam hattı gerekir.
- Erişim: Çatıya çıkış için sabit merdiven veya güvenli bir kapak bulunmalı; seyyar merdiven sabitlenmeden kullanılmamalıdır.
- Hava koşulları: Kuvvetli rüzgâr, buzlanma ve yaz sıcağı çatı işini erteletir.
- Yalnız çalışma: Çatıda tek başına çalışan teknisyenin düzenli haberleşme düzeni olmalıdır.
Çatıdaki genel riskler için çatı çalışmaları ve GES yazımıza bakabilirsiniz. Bakım bir başka işverenin binasında yapılıyorsa, o işyerinin çalışma izni ve koordinasyon kuralları da uygulanır.
Soğutucu gaz tehlikesi: boğulma, donma, yanıcılık ve bozunma
Soğutucu gazlar çoğu zaman “zararsız” sanılır. Oysa dört ayrı tehlikeleri vardır:
- Boğulma: Soğutucu gazların büyük kısmı havadan ağırdır. Bodrum, makine dairesi, kanal ve çukur gibi düşük ve kapalı yerlerde birikerek oksijeni azaltabilir. Büyük bir kaçaktan sonra bu alanlara havalandırılmadan girilmez; gerekirse gaz ölçümü yapılır. Kapalı alan kuralları için kapalı alanda çalışma yazımıza bakın.
- Donma: Sıvı hâldeki soğutucunun deriye veya göze teması anında soğuk yanığına yol açar. Şarj ve tahliye sırasında koruyucu gözlük ve eldiven kullanılır.
- Yanıcılık: Yeni nesil cihazlarda kullanılan bazı soğutucular düşük yanıcılık sınıfındadır (ör. R32, A2L), bazıları ise yüksek yanıcılıktadır (ör. R290 propan, A3). Bu cihazlarda kıvılcım kaynağı kontrol edilir, havalandırma sağlanır ve üreticinin servis talimatına uyulur.
- Bozunma ürünleri: Florlu soğutucular aleve veya sıcak yüzeye temas ettiğinde hidrojen florür gibi zehirli ve aşındırıcı ürünlere ayrışabilir. Bu yüzden içinde soğutucu bulunan bir hatta lehim yapılmaz; gaz önce kurallara uygun biçimde geri kazanılır.
Basınç testinde yalnız regülatörlü azot kullanılır; oksijen veya hava ile basınç testi yapılmaz. Gaz tüpleri dik ve bağlı taşınır, aleve veya doğrudan ısı kaynağına yaklaştırılmaz.
Elektrik ve sıcak çalışma
Dış ve iç ünitelerin bağlantısı, kumanda kartları ve kompresör beslemesi elektrik riski taşır. Teknisyen, enerjiyi kendi kesip kilitlemeden ve gerilim olmadığını ölçerek doğrulamadan klemens kutusuna müdahale etmemelidir. İnverterli cihazların kartlarındaki kondansatörler enerji kesildikten sonra bir süre yüklü kalabilir; üretici talimatındaki bekleme süresine uyulur. Kilitleme ve etiketleme için LOTO, yetki meselesi için elektrik işini kimler yapabilir yazılarımıza bakın.
Bakır boru lehiminde oksi-gaz veya propan alevi kullanılır. Çalışılan yer yanıcı yalıtım, ahşap veya kartondan arındırılır, yakında söndürücü bulundurulur ve iş bitince alan bir süre gözlenir. Bir fabrika veya ofis binasında yapılan lehim, o işyerinin sıcak çalışma iznine tabidir; bkz. sıcak çalışma izni.
Eğitim, sağlık gözetimi ve belge kontrolü
Klima ve havalandırma firmasının kendi çalışanları için yapması gerekenler kısaca şöyledir:
- Temel eğitim en az 16 saat; işe ve işyerine özgü riskler bölümü yüz yüze ve uygulamalı verilir. Tekrar eğitimi her yıl yapılır.
- Periyodik muayene her yıl yapılır; yüksekte çalışma ve gerektiğinde gürültü maruziyeti hekimin değerlendirmesine dahil edilir.
- Florlu gazla çalışan her teknisyenin MYK belgesi dosyada bulunur ve geçerliliği izlenir.
- Teknisyen, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıftaki bir müşterinin işyerine gidiyorsa, 6331 sayılı Kanun md. 17/5 gereği yapacağı işin risklerine ilişkin eğitimi aldığını gösteren belge olmadan işe başlatılmaz. Eğitim belgelerini yanında hazır bulundurmak, sahadaki gecikmeleri önler.
Bursa ve çevre illerde HVAC, tesisat ve bakım firmalarının saha risk değerlendirmesini ve eğitim planını iş güvenliği uzmanlığı hizmetimiz kapsamında yürütüyoruz. Şantiye ortamındaki diğer riskler için inşaat sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Klima montaj firması hangi tehlike sınıfındadır?
HVAC sistemlerinin kurulumu ve bakımı (NACE 43.22.06 ve 43.22.07) 2025 listesine göre çok tehlikeli sınıftadır. Firmanın asıl işi bu kodlara giriyorsa çok tehlikeli sınıfın bütün yükümlülükleri uygulanır.
Klima teknisyeninin hangi belgesi olmalı?
Florlu sera gazı içeren sabit soğutma ve iklimlendirme ekipmanında kurulum, bakım veya teknik servis yapan kişi, Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik gereği MYK Mesleki Yeterlilik Belgesine sahip olmalıdır. Bunun yanında İSG eğitim belgesi ve periyodik muayene kaydı bulunur.
Dış ünite montajında emniyet kemeri yeterli mi?
Önce sepetli platform veya iskele gibi toplu korumaya bakılır. Kemer, toplu koruma mümkün değilse ve uygun bir ankraj noktasına bağlanabiliyorsa kullanılır. Balkon korkuluğu ve klima konsolu ankraj noktası değildir.
Soğutucu gaz kaçağında ne yapılmalı?
Alan havalandırılır, kıvılcım kaynakları uzaklaştırılır ve kapalı veya düşük yerlere havalandırılmadan girilmez. Gerekirse oksijen ve gaz ölçümü yapılır; kaçak giderildikten sonra gaz kurallara uygun biçimde geri kazanılır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.