Kısaca
İç İSG denetimi, işyerinin mevzuata uyumunu yılda en az bir kez, bir kontrol listesi üzerinden belgeye, sahaya ve çalışanlara bakarak sınayan planlı bir öz değerlendirmedir. Mevzuatta adıyla geçmez; ama işverenin tedbirlere uyulup uyulmadığını izleme ve denetleme yükümlülüğünün en düzenli kanıtıdır. Bulguları önem derecesine göre sınıflandırıp sorumlu ve terminle kapatırsanız, müfettiş denetimi aynı listenin dışarıdan tekrarına dönüşür.
İç İSG denetimi nedir, saha turundan farkı ne?
İç İSG denetimi, işyerinizin İSG mevzuatına uyumunu dışarıdan bir denetçi gelmeden önce kendi ekibinizle, planlı ve belgeli biçimde sınamanızdır. Mevzuatta “iç denetim” adıyla bir zorunluluk yoktur. Ama 6331 sayılı Kanun md. 4/1-b, işverenden alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemesini, denetlemesini ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlamasını ister. Md. 4/2’ye göre işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Yıllık bir iç denetim, bu yükümlülüğün en düzenli ve en kolay ispat edilen hâlidir.
İç denetimi sık karıştırılan iki uygulamadan ayırmak gerekir:
| Saha turu | İç İSG denetimi | Müfettiş denetimi | |
|---|---|---|---|
| Sıklık | Haftalık veya aylık | Yılda en az bir | Programlı, şikâyet veya kaza üzerine |
| Kim yapar? | Yönetici, uzman | Denetlenen bölümden bağımsız iç ekip | Bakanlık iş müfettişleri |
| Odak | Sahadaki gözlem | Belge, saha ve görüşme; mevzuat maddesine bağlı | Mevzuata uyum |
| Çıktı | Gözlem formu, hızlı aksiyon | Derecelendirilmiş bulgu raporu, aksiyon planı | Tespit, idari yaptırım, gerekirse iş durdurma |
Saha turunun düzeni için İSG saha turu kontrol listesi yazımıza bakabilirsiniz. ISO 45001 belgeli işyerlerinde iç tetkik standardın gereğidir; belgesi olmayan işyeri için ise iyi bir uygulamadır. Standardın genel yapısı ISO 45001 nedir yazımızda yer alır.
İSG iç denetim formu: kapsam ve kontrol başlıkları
İSG iç denetim formu, her satırı bir mevzuat yükümlülüğüne bağlayan bir kontrol listesidir. Satır yalnız “var mı?” diye sormaz; “güncel mi, uygulanıyor mu?” diye de sorar. Temel başlıklar:
| Başlık | Dayanak | İstenen kanıt | Örnek denetim sorusu |
|---|---|---|---|
| Uzman, hekim, DSP görevlendirmesi | 6331 md. 6 | İSG-KATİP’te onaylı sözleşmeler | Çalışan sayısı arttı; süreler güncellendi mi? |
| Risk değerlendirmesi | 6331 md. 10 | İmzalı doküman, ekip, yenileme tarihi | Son makine değişikliğinden sonra güncellendi mi? |
| Acil durum planı ve tatbikat | 6331 md. 11 | Plan, ekip listesi, tatbikat formu | Son tatbikat bir yılı geçti mi? |
| Eğitim | 6331 md. 17; 2026 eğitim yönetmeliği | İşe başlama tutanakları, temel ve tekrar eğitim kayıtları | Yeni başlayanların temel eğitimi 3 ay içinde bitti mi? |
| Sağlık gözetimi | 6331 md. 15 | İşe giriş ve periyodik muayene kayıtları | Tehlikeli işte raporsuz çalışan var mı? |
| İş ekipmanı periyodik kontrolleri | İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III | Kontrol raporları | Süresi geçmiş kaldırma ekipmanı var mı? |
| Ortam ölçümleri | 6331 md. 10 | Yetkili laboratuvar raporları | Proses değişikliğinden sonra ölçüm tekrarlandı mı? |
| Kaza ve ramak kala kayıtları | 6331 md. 14 | Olay kayıtları, SGK bildirimleri | Bildirimler üç iş günü içinde yapıldı mı? |
| Onaylı defter | İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 7 | Tespit ve öneriler, işveren imzası | Önerilerin kapanışı izleniyor mu? |
| Çalışan temsilcisi ve kurul | 6331 md. 20, 22 | Seçim tutanağı, kurul tutanakları | Kurul düzenli toplanıyor mu? |
| Alt işveren koordinasyonu | 6331 md. 23 | Alt işveren belgeleri, koordinasyon kayıtları | Bakım firmasının çalışanlarının eğitim belgeleri kontrol edildi mi? |
| Mesleki eğitim belgeleri | 6331 md. 17/3 | Belge kopyaları | Belge gerektiren işlerde belgesiz çalışan var mı? |
Listenin belge tarafını hazırlamak için İSG dosyası içeriği yazımız yol gösterir. Formu her yıl mevzuat değişikliklerine göre güncelleyin. Örneğin 2026 eğitim yönetmeliği eğitim kayıtlarının içeriğini, 23 Aralık 2025’te yenilenen Ek-III periyodik kontrol satırlarını değiştirdi; 20 Ocak 2027’de hükümlerinin çoğu yürürlüğe girecek Makine Emniyeti Yönetmeliği de yeni makine alımlarında kontrol edilecek belgeleri etkiler.
İSG uyum denetimi adım adım
- Planlayın. Tarihi, kapsamı (tüm işyeri mi, bölümler mi), denetim ekibini ve geçen yılın açık bulgularını belirleyin. Ekip denetlediği bölümden bağımsız olmalıdır; bakım şefi kendi bölümünü denetlemesin.
- Belgeleri inceleyin. Kontrol listesindeki her satır için kanıtı görün. “Var” işaretini, belgeyi açıp tarihini ve imzasını gördükten sonra koyun.
- Sahaya çıkın. Belgede yazanla sahada olanı karşılaştırın: risk değerlendirmesindeki koruyucu makinede takılı mı, acil durum planındaki toplanma yeri işaretli ve boş mu?
- Çalışanlarla konuşun. Her bölümden birkaç çalışana üç basit soru sorun: “Acil durumda nerede toplanırsınız?”, “İşinizdeki en büyük risk nedir?”, “Bir tehlike görünce kime söylersiniz?” Cevaplar, eğitimin gerçek etkisini gösterir.
- Kapanış toplantısı yapın. Bulguları bölüm sorumlularıyla paylaşın; yanlış anlaşılmaları raporlamadan önce düzeltin.
- Raporlayın. Her bulgu için kanıtı, dayanağı ve derecesini yazın.
- Aksiyonları izleyin ve doğrulayın. Kapanan her aksiyonu sahada kontrol edin; kâğıt üzerinde kapatmayın.
Bulguların derecelendirilmesi
Bütün bulguları aynı listede, aynı önemde sunmak, kritik olanın kaybolmasına yol açar. Dört basamaklı bir ölçek çoğu işyeri için yeterlidir. Hedef kapanış süreleri işyerinin kendi kararıdır; aşağıdakiler örnektir.
| Derece | Tanım | Örnek | Örnek hedef |
|---|---|---|---|
| Kritik | Hayati tehlike veya iş durdurmaya yol açabilecek durum | Koruyucusu sökülmüş pres, kilitli acil çıkış | Aynı gün; iş durdurulur |
| Majör | Yasal bir yükümlülük yerine getirilmemiş | Süresi geçmiş risk değerlendirmesi, temel eğitimi verilmemiş çalışan | 30 gün |
| Minör | Yükümlülük var ama belge veya uygulama kısmen eksik | Eğitim tutanağında imza eksik, tatbikat formunda değerlendirme yok | 90 gün |
| İyileştirme fırsatı | Mevzuat dışı iyi uygulama önerisi | Ramak kala bildiriminin kolaylaştırılması | Yıllık planda |
Denetim bulgularını takip etmek
Denetim bulguları takip edilmezse iç denetim bir yıllık rapordan ibaret kalır. Etkili bir takip için:
- Aksiyon listesi: Her bulgu için kök neden, yapılacak iş, sorumlu kişi ve termin.
- Kök neden: “Eğitim tutanağı eksik” bulgusunun kök nedeni çoğu zaman yeni başlayanlar için bir süreç olmamasıdır; yalnız eksik tutanağı tamamlamak sorunu çözmez. Yöntemler için kök neden analizi yöntemleri yazımıza bakın.
- Tekrarlayan bulgular: Bir önceki denetimde de çıkan bulguyu ayrıca işaretleyin; tekrar, sistemin çalışmadığını gösterir.
- Gösterge: Açık bulgu sayısı ve zamanında kapanan aksiyon oranı, yönetime sunulacak iki basit göstergedir. Gösterge seçimi için İSG performans göstergeleri yazımız yol gösterir.
- Plana aktarma: Kapanması zaman alan bulgular yıllık çalışma planına girer. Planın yapısı için yıllık çalışma planı nasıl hazırlanır yazımıza bakın.
Denetimde bulunan yeni bir tehlike veya yetersiz bir önlem, risk değerlendirmesine de işlenmelidir. Böylece iç denetim, risk değerlendirmesini canlı tutan bir girdi olur.
Müfettiş denetimine hazırlıkla bağlantısı
İç denetim formunun satırları ile iş müfettişinin denetimde istediği belgeler büyük ölçüde aynıdır. İç denetimi bu listeyle yapan bir işyeri, müfettiş geldiğinde yeni bir hazırlık yapmaz; son iç denetim raporu, kapanmış aksiyonlar ve güncel belge dizini zaten masadadır. Denetimin nasıl ilerlediğini ve müfettişin sahada neye baktığını iş müfettişi denetimi hazırlık yazımızda anlattık. Hangi eksikliğin ne tür idari yaptırımla karşılaştığını görmek için İSG idari para cezaları aracını kullanabilirsiniz.
Bursa ve çevre illerdeki birçok üretici, özellikle otomotiv yan sanayinde, yıl içinde müşteri denetimlerinden de geçer. Aynı iç denetim formu bu denetimlere hazırlığın da temelidir; müşteri beklentileri için ana sanayi tedarikçi İSG denetimine hazırlık yazımıza bakabilirsiniz.
İş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde yıllık iç denetimi mevzuat kontrol listesiyle planlar, bulguları derecelendirip aksiyon listesine bağlar ve kapanışları sonraki ziyaretlerde sahada doğrularız. Denetim ve belge yenileme tarihlerini İSG takvimi aracıyla izleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İç İSG denetimi yasal bir zorunluluk mu?
“İç denetim” adıyla bir zorunluluk yoktur. Ancak 6331 sayılı Kanun md. 4, işverenden tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemesini ve denetlemesini ister. Yıllık iç denetim bu yükümlülüğü yerine getirdiğinizin en düzenli kanıtıdır. ISO 45001 belgeli işyerlerinde ise iç tetkik standardın gereğidir.
İç denetimi kim yapmalı?
Mevzuat ve işin süreçlerini bilen, ama denetlenen bölümden bağımsız bir ekip. İş güvenliği uzmanı ekibi yönetebilir; üretim, bakım ve insan kaynaklarından birer kişi ve çalışan temsilcisi ekibi güçlendirir.
İç denetim ne sıklıkla yapılmalı?
Kapsamlı bir uyum denetimi için yılda bir kez iyi bir başlangıçtır. Çok tehlikeli işyerlerinde, büyük değişikliklerden sonra veya çok sayıda kritik bulgu çıktığında aralık kısaltılabilir. Haftalık saha turları bu denetimin yerini tutmaz, onu tamamlar.
İSG öz değerlendirme ile iç denetim aynı şey mi?
Benzer amaçlıdır. Öz değerlendirme çoğu zaman bölüm sorumlusunun kendi alanını bir listeyle kontrol etmesidir; iç denetim ise bağımsız bir ekibin belgeye, sahaya ve çalışanlara bakarak yaptığı daha kapsamlı incelemedir. İkisi birlikte kullanılabilir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.