Kısaca
2026 eğitim yönetmeliğine göre temel eğitimin 4. konu grubu olan işe ve işyerine özgü riskler, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde yüz yüze verilir; tehlikeli sınıfta en az 3, çok tehlikeli sınıfta en az 4 ders saati sürer. İçerik genel slaytlardan değil, işyerinin risk değerlendirmesi, acil durum planı ve varsa patlamadan korunma dokümanından türetilmelidir. Bu yazı, forklift operatörleri ve kaynakçılar için bu türetmenin nasıl yapılacağını adım adım gösterir.
İşe özgü riskler eğitimi: yönetmelik ne istiyor?
Temel İSG eğitimi dört konu grubundan oluşur: genel konular, sağlık konuları, teknik konular ve işe ve işyerine özgü riskler. İlk üç grup her işyerinde benzer içeriktedir ve uzaktan da verilebilir. Dördüncü grup ise eğitimin işyerine gerçekten dokunan kısmıdır. 2 Nisan 2026’da yayımlanan eğitim yönetmeliği, işe özgü riskler eğitimi için önceki düzenlemeden daha açık kurallar koyar:
| Kural | Az tehlikeli | Tehlikeli | Çok tehlikeli | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Temel eğitimin toplam süresi | En az 8 ders saati | En az 12 ders saati | En az 16 ders saati | md. 13/1 |
| 4. konuya ayrılacak süre | En az 2 ders saati | En az 3 ders saati | En az 4 ders saati | md. 13/3 |
| 4. konunun veriliş şekli | Uzaktan, yüz yüze veya karma | Yüz yüze | Yüz yüze | md. 12/3 |
| İçeriğin kaynağı | Faaliyetin genel tehlikeleri | Risk değerlendirmesi, acil durum planı, patlamadan korunma dokümanı | Aynı | md. 9/4, 9/5 |
| Tekrar | 3 yılda bir | 2 yılda bir | Her yıl | md. 14/1 |
Bir ders saati, en az 45 dakikalık ders ve 15 dakikalık aradan oluşur (md. 4). Eğitim, vardiya düzeni dikkate alınarak bir ders saatinden kısa olmamak kaydıyla farklı zaman dilimlerine bölünebilir (md. 13/4). Tekrar eğitimleri her sınıfta en az 8 ders saatidir ve 4. konu yine aynı süre ve yöntemle verilir (md. 14/2).
Yüz yüze İSG eğitimi zorunlu olan bu bölümün nedeni basittir: bir forkliftin devrilme eğilimini, bir kaynak makinesinin topraklama pensesinin doğru bağlanmasını veya bir acil durdurma butonunun yerini ekranda göstermek, sahada göstermekle aynı etkiyi yaratmaz. Yönetmeliğin genel çerçevesi için yeni İSG eğitim yönetmeliği, dört konu grubunun içeriği için temel İSG eğitimi konuları yazılarımıza bakabilirsiniz.
Risk değerlendirmesinden eğitim içeriğine
Yönetmelik, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde 4. konunun içeriğinin risk değerlendirmesi dokümanı, acil durum planı, varsa patlamadan korunma dokümanı ve diğer İSG dokümanları dikkate alınarak işe ve işyerine özgü hazırlanmasını ister (md. 9/4). Bu, içeriğin tasarım yöntemini de belirler. 4. konu grubu eğitimi şu dört adımla hazırlanabilir:
- Grupları belirleyin. Çalışanları benzer riskleri paylaşan gruplara ayırın: forklift operatörleri, kaynakçılar, pres operatörleri, bakım teknisyenleri, depo çalışanları gibi. Her grup için ayrı bir 4. konu planı hazırlanır.
- Risk satırlarını çekin. Risk değerlendirmesinden o gruba ait satırları alın ve risk puanına göre sıralayın. Yüksek puanlı satırlar eğitimde daha fazla zaman alır.
- Her satırı öğrenme hedefine çevirin. “Forklift devrilmesi” satırı, “operatör yüklü forkliftle rampada dönüş yapmamayı ve çatalı yüksekte taşımamayı bilir ve gösterir” gibi gözlenebilir bir hedefe dönüşür.
- Acil durum planından senaryo ekleyin. Grubun karşılaşabileceği acil durumlar (yangın, kimyasal döküntü, sıkışma) ve o bölümdeki kaçış yolu, toplanma yeri ve acil durdurma noktaları eğitime girer.
Bu yöntemin bir yan yararı vardır: risk değerlendirmesi güncellendiğinde eğitim içeriğinin hangi bölümünün değişeceği de bellidir. Eğitimlerin yıllık planlaması için yıllık İSG eğitim planı yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek 1: forklift operatörleri için 3 ders saatlik plan
Tehlikeli sınıfta bir depo ve sevkiyat alanında çalışan forklift operatörleri için risk değerlendirmesinden türetilmiş bir plan şöyle olabilir:
| Ders saati | Risk değerlendirmesindeki satır | İçerik | Yöntem |
|---|---|---|---|
| 1 | Devrilme, yük düşmesi | Yük diyagramı, ağırlık merkezi, rampada ve virajda sürüş, çatal yüksekliği | Sahada gösterim, yük diyagramı okuma alıştırması |
| 2 | Yaya çarpması, kör nokta | Depodaki yaya yolları, kavşaklar, geri manevra, yükleme rampası | Saha turu, kör nokta gösterimi |
| 3 | Akü şarjı veya yakıt, acil durum | Şarj alanı kuralları, yangın ve döküntü senaryosu, toplanma yeri | Şarj alanında gösterim, kısa senaryo uygulaması |
Bu içerik, forklift operatör belgesinin yerine geçmez; operatör belgesi mesleki eğitimin konusudur (forklift operatör belgesi). İSG eğitiminin 4. konusu ise operatörün bu depodaki riskleri bilmesini sağlar. Günlük kontrol ve trafik düzeni için forklift operatörü günlük kontrol ve depoda forklift ve yaya trafik planı yazılarımız eğitim materyaline kaynak olabilir.
Örnek 2: kaynakçılar için 3 ders saatlik plan
Aynı yöntemle, bir metal işleme atölyesinin kaynak bölümü için:
| Ders saati | Risk değerlendirmesindeki satır | İçerik | Yöntem |
|---|---|---|---|
| 1 | Kaynak dumanı, havalandırma | Lokal emişin doğru konumu, hangi işlerde solunum koruyucu gerektiği | Kaynak kabininde gösterim |
| 2 | Elektrik çarpması, UV ve yanık | Topraklama pensesinin bağlanması, kablo kontrolü, perde ve maske kullanımı | Makine başında uygulama |
| 3 | Yangın, gaz tüpleri, sıcak çalışma | Tüplerin sabitlenmesi, geri tepme ventili, sıcak çalışma izni, yangın gözcüsü | İzin formunu doldurma alıştırması, söndürücü yeri |
Kaynak işlerinin risk ayrıntıları için kaynakçının iş güvenliği riskleri, izin düzeni için sıcak çalışma izni yazılarımıza bakabilirsiniz. Çok tehlikeli sınıfta aynı plan 4 ders saatine çıkarılır; ek saat örneğin kapalı alanda kaynak veya kaplama hattındaki kimyasallar gibi işyerine özgü bir riske ayrılabilir. Makineye özgü eğitim gerektiren her ekipman için bu tablo ayrıca çoğaltılabilir; yönetmelik, Ek-1’deki konulara ilave yapılması hâlinde sürenin makul ölçüde artırılmasını ister (md. 9/6).
İşe başlama eğitimi, iş başında eğitim ve 4. konu
Üç kavram sık karıştırılır. Aralarındaki fark, kimin verebileceğini de belirler:
| Konu | İşe başlama eğitimi | 4. konu (temel eğitim içinde) | İş başında eğitim |
|---|---|---|---|
| Ne zaman? | Çalışmaya başlamadan önce | İşe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde temel eğitimle birlikte | Sürekli, işin akışı içinde |
| Süre | En az 2 saat; temel eğitimden sayılmaz | Sınıfa göre en az 2, 3 veya 4 ders saati | Süre şartı yok |
| Kim verir? | İşveren, uzman, hekim veya görevlendirilen bilgili ve deneyimli çalışan (md. 7/4) | Uzman, hekim veya md. 10’da sayılan kurumlar | Ustabaşı, deneyimli çalışan |
| Belge | Tutanak, özlük dosyasında | Katılım tutanağı, sınav, temel eğitim belgesi | İşyerinin kendi kaydı |
İş başında eğitim, yani ustabaşının yeni çalışana tezgâh başında işi göstermesi, değerli bir uygulamadır ve işe başlama eğitiminin bir parçası olarak tutanağa bağlanabilir. Ancak 4. konunun yerine geçmez. Uygulama gösteriminde deneyimli bir operatörden yararlanabilirsiniz; eğitici olarak tutanağa geçen kişi ise yönetmeliğin 10. maddesinde sayılanlardan biri olmalıdır. Vardiya başında yapılan kısa güvenlik konuşmaları için iş başı konuşması yazımıza bakabilirsiniz.
Ölçme, kayıt ve güncelleme
Temel eğitimden önce çalışanların seviyesi belirlenir, eğitimin sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır. Sınavda 100 üzerinden en az 60 puan alan başarılı sayılır; başarısız olan en fazla iki kez daha sınava girebilir, yine başaramazsa temel eğitime yeniden katılır (md. 16). 4. konuda yazılı sınavın yanında, gözlenebilir hedefler için kısa uygulama kontrolleri yapmak eğitimin etkisini daha iyi gösterir.
Yüz yüze eğitimlerde katılım tutanağında eğitimin yeri ve tarihi, katılımcıların ve eğiticinin adı ve imzası, süre ve konu başlıkları yer alır (md. 17/1).
Eğitimin hiç verilmemesinin 2026 temel idari para cezası çalışan başına 8.980 TL’dir; güncel tutarları İSG idari para cezaları aracımızdan görebilirsiniz.
- konu, temel eğitim takviminden bağımsız olarak da tekrar gündeme gelir:
- Altı aydan uzun ayrılık: İşe dönen çalışana 4. konudan bilgi yenileme eğitimi verilir (md. 18).
- Aynı işle işyeri değiştiren çalışan: Temel eğitimin tamamı tekrarlanmaz, yalnızca 4. konu verilir; işe başlama eğitimi de ayrıca alınır (md. 25).
- İş, ekipman veya teknoloji değişikliği: Yeni risklere ilişkin eğitim, tekrar aralıkları beklenmeden verilir (md. 14/3).
İSG eğitimleri hizmetimizde 4. konu içeriğini, risk değerlendirmesi dokümanınızdaki satırlardan türeterek her çalışan grubu için ayrı hazırlar ve yüz yüze, uygulamalı olarak veririz. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde eğitim ve tekrar tarihlerini izlemek için İSG takvimi aracımızı kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
4. konu grubu eğitimi uzaktan verilebilir mi?
Az tehlikeli işyerlerinde uzaktan, yüz yüze veya karma verilebilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde yüz yüze verilmesi zorunludur.
İşe özgü riskler eğitimine kaç saat ayrılmalı?
Toplam temel eğitim süresi içinde az tehlikeli işyerlerinde en az 2, tehlikeli işyerlerinde en az 3, çok tehlikeli işyerlerinde en az 4 ders saati ayrılır. Bir ders saati en az 45 dakika ders ve 15 dakika aradan oluşur.
Ustabaşının verdiği iş başında eğitim 4. konunun yerine geçer mi?
Hayır. İş başında eğitim, işe başlama eğitiminin bir parçası olarak tutanağa bağlanabilir; ama temel eğitimin 4. konusunu yönetmeliğin 10. maddesinde sayılan kişi ve kurumlar verir.
Yeni işe giren deneyimli bir çalışana 4. konuyu yeniden vermek gerekir mi?
Evet. Önceki işyerinde temel eğitimini tamamlamış ve aynı işi yapan çalışana temel eğitimin tamamı tekrarlanmaz, ama 4. konu yeni işyerinin risklerine göre verilir. Önceki eğitim belgelerini kontrol etmek işverenin sorumluluğundadır.
2026 yönetmeliğine uygun işe başlama, temel ve tekrar eğitimleri; işyerinizde, sahanıza özgü örneklerle ve belgeli.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.