Motorlu Testereyle Ağaç Kesiminde İSG

Motorlu testere güvenliği: kimleri ilgilendirir?

Motorlu testere, el aletleri arasında en hızlı ve en affetmeyen olanlardan biridir. Zincir çok yüksek hızla döner; temas ettiği yerde derin ve bol kanayan kesikler açar. Ağaç kesiminde ise tehlikenin önemli bir kısmı testerenin kendisinden değil, devrilen ağaçtan ve kopan dallardan gelir.

Motorlu testere güvenliği yalnız orman işçilerini ilgilendirmez. Belediyelerin park ve bahçe ekipleri, site ve tesis bakım ekipleri, meyve bahçelerinde budama yapan işçiler ve fırtına sonrası devrilen ağaçları temizleyen ekipler de aynı risklerle çalışır. Bursa ve çevre illerdeki orman alanları, parklar ve bahçeler düşünüldüğünde bu iş, sanıldığından çok daha fazla işletmenin gündemindedir.

Tehlike	Ne zaman olur?	Temel önlem
Geri tepme	Pala ucunun üst bölgesi bir dal veya kütüğe değdiğinde	Zincir freni, iki elle tutma, uçla kesmeme
Zincir teması	Kayma, düşme, tek elle kesim	Kesime dayanıklı giysi, sağlam duruş
Devrilen ağaç	Devirme yönü planlanmadığında	Yön ağzı, menteşe, kaçış yolu, tehlike alanı
Gerilimli dal ve gövde	Fırtına devriklerinde	Gerilimi okuyarak kesim, deneyimli kişi
Gürültü ve titreşim	Uzun süreli kullanım	Kulak koruyucu, titreşim sönümleyici, süre sınırı
Yakıt ve egzoz	Dolum sırasında, kapalı alanda çalıştırma	Soğuk motorda dolum, açık alan
Yalnız çalışma	Uzak ve ıssız alanlar	En az iki kişi, haberleşme, ilkyardım

6331 sayılı Kanun md. 17, çalışanlara işe başlamadan önce eğitim verilmesini ister. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği de ekipmanın yapılacak işe uygun seçilmesini (md. 5) ve kullanıcıya ekipmanı kullanmadan önce risklerine ilişkin eğitim verilmesini (md. 11) şart koşar. 20 Ocak 2027’den itibaren piyasaya arz edilen testereler yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği’ne tabidir; satın alırken CE işaretini ve kullanım kılavuzunu kontrol edin.

Testere geri tepme: göz açıp kapayıncaya kadar

Geri tepme, palanın ucunun üst bölgesi bir nesneye değdiğinde zincirin takılması ve testerenin operatöre doğru yukarı ve geriye fırlamasıdır. Bu hareket, tepki vermeye zaman bırakmayacak kadar hızlıdır. Bu yüzden önlemler, olayı önlemeye ve olursa zinciri durdurmaya yöneliktir:

Zincir freni: Ön el koruyucusu itildiğinde veya ani harekette ataletle devreye girer. Her kullanımdan önce test edilir.
Doğru tutuş: Testere her zaman iki elle tutulur; başparmak tutamağı sarar.
Uçla kesmeme: Palanın ucuyla kesim yalnız bu tekniği bilen eğitimli kişilerce yapılır. Kesilen dalın arkasında başka dal veya kütük olup olmadığı kontrol edilir.
Omuz hizası: Omuz yüksekliğinin üzerinde testereyle kesim yapılmaz.
Zincir bakımı: Körelmiş veya yanlış bilenmiş zincir geri tepme eğilimini artırır.
Merdiven yok: Merdiven üzerinde motorlu testere kullanılmaz; geri tepme anında denge kaybı düşmeye dönüşür.

Her kullanım öncesi kontrol listesi kısadır ama atlanmamalıdır: zincir freni, gaz tetiği kilidi, zincir yakalayıcı, arka el koruyucu, durdurma düğmesi, susturucu, zincir gerginliği ve yağlama, titreşim sönümleyici elemanlar.

Ağaç kesimi: devrilme yönü ve kaçış yolu

Ağaç kesimi, kesmeden önce yapılan değerlendirmeyle güvenli hâle gelir. Ağacın eğikliği, tepe ağırlığının dağılımı, rüzgâr, gövdede çürük, üstteki kuru ve askıda dallar ile çevredeki yol, bina ve enerji hatları kontrol edilir.

Tehlike alanını belirleyin. Uygulamada devrilecek ağacın boyunun en az iki katı yarıçapındaki alanda, kesimi yapan kişi dışında kimse bulunmaz.
Kaçış yollarını açın. Devirme yönünün tersine, yaklaşık 45 derece açıyla arkaya doğru iki kaçış yolu önceden temizlenir. Ağaç devrilmeye başladığında kesimi yapan kişi bu yollardan birini kullanarak uzaklaşır.
Yön ağzını açın. Devirme yönüne bakan tarafta, gövdeye kama biçiminde bir yön ağzı (kertik) açılır.
Menteşeyi bırakın. Arkadan yapılan devirme kesimi ile yön ağzı arasında kesilmeden bir şerit bırakılır. Bu menteşe ağacı planlanan yöne yönlendirir; tamamen kesilirse ağaç kontrolsüz devrilir.
Uyarın ve izleyin. Devirme kesiminden önce çevre sesli olarak uyarılır; ekipten biri tehlike alanını izler.

Enerji hattının yakınındaki ağaçlarda hattın işletmecisiyle koordinasyon sağlanmadan kesim yapılmaz. Kuvvetli rüzgârda kesim ve budama ertelenir; ölçütler için kuvvetli rüzgârda yüksekte çalışma yazımıza bakabilirsiniz.

Kesime dayanıklı giysi ve orman işçisi KKD

Kesim pantolonunun içindeki uzun lifler zincire dolanarak zinciri durdurur. Bu yüzden yırtılmış, yamanmış veya lif dolgusu dışarı çıkmış bir pantolon koruma sağlamaz ve değiştirilir. Kesime dayanıklı giysiler TS EN ISO 11393 serisine göre sınıflandırılır; sınıf, giysinin dayanacağı zincir hızını gösterir ve testerenizin zincir hızına göre seçilir.

Sınıf	Test zincir hızı
Sınıf 1	20 m/s
Sınıf 2	24 m/s
Sınıf 3	28 m/s

Orman işçisi KKD seti şunlardan oluşur:

Baret ve örgü yüz siperi: Düşen dal ve sıçrayan talaşa karşı; baret seçimi için baret seçimi ve ömrü yazımıza bakın.
Kulak koruyucu: Barete takılabilen kulaklık pratik çözümdür. Gürültü yönetmeliğine göre 85 dB(A) üst eylem değeri aşıldığında kullanım zorunludur; seçim için kulak koruyucu seçimi yazımıza bakın.
Kesim pantolonu: Bacağın önünü veya çevresini koruyan tipler vardır; risk değerlendirmesine göre seçilir.
Kesime dayanıklı bot: Çelik burunlu, kaymaz tabanlı ve zincir kesiğine karşı koruyuculu.
Eldiven: Kavrama sağlayan, mümkünse titreşimi azaltan eldiven.
Görünür renkli üst giysi: Ekipteki diğer kişilerin kesimi yapanı görebilmesi için.

KKD Kullanımı Hakkında Yönetmelik gereği bu donanım işveren tarafından ücretsiz sağlanır ve kullanımı denetlenir. Seçim yöntemi için KKD seçimi yazımıza bakın.

Budama ve yüksekte testere kullanımı

Budamada testere çoğu zaman yerden yüksekte kullanılır ve risk ikiye katlanır: hem testere hem düşme. Yüksekteki dallar için merdiven yerine sepetli platform tercih edilir; platform sepetinde çalışan kişi kemerle sepete bağlıdır. Ağaca tırmanarak budama ise ip tekniklerini bilen, bu iş için eğitilmiş kişilerin işidir. Tek elle kullanılabilen üst tutamaklı küçük testereler yalnız bu eğitimi almış kişilerce kullanılmalıdır.

Kemerle yapılan her budama işinde, asılı kalan kişinin nasıl indirileceği önceden planlanır; bkz. askıda kalma travması ve kurtarma planı. Platform kullanımı için makaslı ve sepetli platform yazımız yol gösterir. Kesilen dalların düşeceği alan şeritle kapatılır ve yaya geçişi durdurulur.

Yalnız çalışma, yakıt, titreşim ve ilkyardım

Yalnız çalışmayın. Motorlu testereyle ağaç kesimi en az iki kişiyle yapılmalıdır. Ekip birbirini görebilecek ama birbirinin tehlike alanına girmeyecek mesafede çalışır; uzak alanlarda konum paylaşımı ve telsiz veya telefonla düzenli haberleşme tanımlanır.
Yakıtı soğuk motorda doldurun. Dolum, sigara ve kıvılcımdan uzakta yapılır; dökülen yakıt silinir ve testere dolum noktasından birkaç metre uzakta çalıştırılır.
Kapalı alanda çalıştırmayın. Ahır, depo veya çadır gibi kapalı alanlarda egzoz gazı karbonmonoksit birikimine yol açar.
Titreşimi sınırlayın. Uzun süreli kullanım el-kol titreşimine bağlı damar ve sinir hasarına yol açabilir. Titreşim sönümleyicileri bakımlı tutun, kullanım süresini planlayın; yasal çerçeve için titreşim yönetmeliği yazımıza bakın.
Ağır kanamaya hazırlıklı olun. Zincir kesikleri ağır kanamaya yol açabilir. Ekipte eğitimli ilkyardımcı ve büyük kanamaya müdahale edebilecek malzeme bulunmalıdır; müdahale adımları uzuv kopması ve ezilmede ilkyardım yazımızdadır.

SİSTEMER, Bursa ve çevre illerde park, bahçe ve tesis bakım ekipleri olan işletmelerde iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında motorlu testere işlerini risk değerlendirmesinde ayrı faaliyet olarak ele alır, ekip eğitimlerini ve KKD seçimini planlar. Eğitim tarihlerini İSG takvimi aracıyla izleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Motorlu testere kullanmak için belge gerekir mi?

6331 sayılı Kanun ve İş Ekipmanları Yönetmeliği, kullanıcının bu ekipmana özgü eğitim almasını ister. İşinizin mesleki eğitim zorunluluğu olan işler arasında olup olmadığını mesleki eğitim zorunlu işler yazımızdaki listeye göre kontrol edin.

Kesim pantolonu hangi sınıfta olmalı?

Sınıf, testerenizin zincir hızına göre seçilir: sınıf 1 20 m/s, sınıf 2 24 m/s, sınıf 3 28 m/s zincir hızında test edilir. Testerenin teknik bilgilerindeki zincir hızını giysinin sınıfıyla karşılaştırın.

Ağaç devrilirken ne kadar uzakta durulmalı?

Uygulamada devrilecek ağacın boyunun en az iki katı yarıçapındaki alanda, kesimi yapan kişi dışında kimse bulunmaz. Kesimi yapan kişi önceden açılmış, devirme yönünün tersine çapraz kaçış yolunu kullanarak uzaklaşır.

Zincir freni ne sıklıkla kontrol edilmeli?

Her kullanımdan önce. Motor çalışırken ön el koruyucusu itilerek zincirin hemen durduğu doğrulanır. Fren çalışmıyorsa testere kullanılmaz ve bakıma gönderilir.