Kısaca
Veteriner kliniği küçük bir hastane gibi çalışır; farkı, hastanın ısırabilmesi, tırmalayabilmesi ve insana geçen hastalıklar taşıyabilmesidir. Isırık ve tırmalamada hızlı yara bakımı ve kuduz değerlendirmesi, zoonozlara karşı aşı ve hijyen, röntgende hayvanı elle tutmamak ve anestezi gazını kaynağında uzaklaştırmak temel önlemlerdir. Risk değerlendirmesi muayene odası, ameliyathane, röntgen, laboratuvar ve büyük hayvan sahası için ayrı yapılmalıdır.
Veteriner kliniği iş güvenliği: alan alan risk haritası
Bir veteriner kliniğinde muayene, ameliyat, röntgen, laboratuvar ve yatan hasta bakımı aynı çatı altında yürür. Bu yapı bir sağlık kuruluşuna benzer; ama hasta ısırabilir, tırmalayabilir, tekme atabilir ve insana geçen hastalıklar taşıyabilir. Veteriner kliniği iş güvenliği bu yüzden hem sağlık kuruluşlarının hem de hayvancılığın risklerini birlikte ele almayı gerektirir.
Bursa’da kent içindeki küçük hayvan klinikleri ile Karacabey gibi hayvancılığın önemli olduğu bölgelerde çiftliğe giden büyük hayvan hekimlerinin risk profili farklıdır. Hayvancılık işletmelerinin kendi riskleri için Karacabey hayvancılığında zoonoz ve yaralanma yazımıza bakabilirsiniz.
| Alan | Başlıca riskler | Temel önlem |
|---|---|---|
| Muayene odası | Isırık, tırmalama, zoonoz, ağır hayvanı kaldırma | Tutma tekniği, ağızlık, iki kişi, ayarlanabilir masa |
| Ameliyathane | Anestezi gazı, kesici-delici alet, cerrahi duman | Atık gaz uzaklaştırma, kesici atık kutusu |
| Röntgen odası | İyonlaştırıcı radyasyon | Hayvanı elle tutmama, kurşun önlük, kişisel dozimetre |
| Laboratuvar | Kan ve doku örnekleri, fiksatif kimyasallar | Eldiven, el hijyeni, kapalı kaplar |
| Yatan hasta ve pansiyon | Isırık, dışkı ve idrar teması, temizlik kimyasalları | Kafes düzeni, eldiven, ıslak temizlik |
| Çiftlik ve büyük hayvan | Tekme, ezilme, sıkışma, doğum materyali | Muayene sehpası, kaçış yolu, koruyucu önlük |
Hayvan ısırığı ve tırmalama: önleme ve sonrası
Hayvan ısırığı çoğunlukla hayvanın korktuğu veya ağrıdığı anda, yanlış tutma sırasında olur. Önleme tarafında şu kurallar işe yarar:
- Öykü alın. Hayvanın daha önce ısırıp ısırmadığını sahibinden sorun ve kayda geçirin; kafes kartına uyarı işareti koyun.
- Sahibine tutturmayın. Tutma işini eğitimli personel yapar; sahibi ısırılırsa hem kendisi yaralanır hem de klinik sorumluluk altına girer.
- Ağızlık ve tutma ekipmanı kullanın. Ağızlık, havlu yöntemi ve uygun kafes, kalın eldivenden daha etkilidir.
- İki kişiyle çalışın. Huzursuz veya iri hayvanda biri tutar, biri işlem yapar.
- Sedasyonu erken düşünün. Sedasyon kararı hekime aittir; zorla tutmak hem hayvan hem çalışan için risklidir.
Isırık veya tırmalama olduğunda yara hemen bol su ve sabunla yaklaşık 15 dakika yıkanır. Ardından kişi, kuduz riski ve tetanoz aşı durumu açısından değerlendirilmek üzere sağlık kuruluşuna başvurur. Kedi ısırıkları küçük görünse de derin ve enfeksiyona yatkındır; hafife alınmamalıdır.
Zoonoz hastalıklar: hangi hayvandan ne bulaşır?
Zoonoz hastalıklar, hayvandan insana geçen enfeksiyonlardır. Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik, etkenle bilerek çalışılmayan ama hayvanlarla veya hayvansal ürünlerle temas nedeniyle maruziyet olabilen işleri de kapsar. Klinik için öne çıkan örnekler:
| Hastalık | Kaynak | Bulaş yolu | Önlem |
|---|---|---|---|
| Kuduz | Kedi, köpek, yabani hayvan | Isırık, tırmalama, salyanın yaraya teması | Risk değerlendirmesine göre temas öncesi aşı, temas sonrası hızlı başvuru |
| Bruselloz | Sığır, koyun, keçi | Doğum ve düşük materyali | Doğumda uzun eldiven, önlük, göz koruması |
| Leptospiroz | Köpek, kemirgen | İdrar, kirli su | Eldiven, açık yaraların kapatılması |
| Dermatofitoz (mantar) | Kedi, köpek | Deri teması | Eldiven, el hijyeni |
| Toksoplazmoz | Kedi dışkısı | Ağız yoluyla | Kum kabı temizliğinde eldiven; gebe çalışana özel önlem |
| Psittakoz | Kuşlar | Kurumuş dışkı tozunun solunması | Islak temizlik, solunum koruyucu |
| Q ateşi | Koyun, keçi, sığır | Doğum materyali ve tozu | Doğum materyalinin kontrollü uzaklaştırılması |
| Salmonella ve bağırsak enfeksiyonları | Sürüngen, kanatlı, dışkı | Ağız yoluyla | El hijyeni, çalışma alanında yememe |
Yönetmeliğin 16. maddesi, bağışıklığı olmayan çalışanlara gerektiğinde uygun aşıların yapılmasını öngörür; aşı bedeli çalışana yüklenmez. Dünya Sağlık Örgütü, veteriner hekimler gibi mesleki riski yüksek gruplar için temas öncesi kuduz aşılamasını önerir. Hangi çalışana hangi aşının uygulanacağına işyeri hekimi risk değerlendirmesine göre karar verir. Ayrıntılar için işyerinde aşılama programı ve mesleki enfeksiyonlar yazılarımıza bakın.
Veteriner röntgen: hayvanı elle tutmayın
Veteriner röntgenindeki en yaygın hata, çekim sırasında hayvanı elle tutmaktır. Kurşun eldiven ve önlük saçılan radyasyonu azaltır, ama doğrudan ışın demetine giren el için yeterli koruma sağlamaz. Bunun yerine:
- Kum torbası, köpük takoz ve bantlarla pozisyon verin; gerekirse hekim kararıyla sedasyon uygulayın.
- Çekim sırasında odada yalnız zorunlu kişi kalsın; o kişi kurşun önlük ve tiroid koruyucu kullansın.
- Röntgen odasını işaretleyin, çekim sırasında kapıyı kapatın.
- Röntgen çeken personele kişisel dozimetre verin ve sonuçları düzenli takip edin.
- Gebe çalışanı çekim sırasında odaya almayın.
Röntgen cihazının lisanslanması ve radyasyondan korunmaya ilişkin yükümlülükler Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) mevzuatıyla düzenlenir. Kliniğinizin lisans koşullarını bu mevzuata göre ayrıca kontrol edin.
Veteriner anestezi gazı ve kimyasallar
Veteriner anestezi gazı maruziyeti, hayvanı maske veya indüksiyon kutusuyla uyutma, kaçak yapan bağlantılar, uyanma döneminde hayvanın soluğuyla çıkan gaz ve buharlaştırıcının açık doldurulması sırasında olur. Önlemler şunlardır:
- Anestezi cihazına atık gaz uzaklaştırma sistemi bağlayın ve çıkışının dışarıya verildiğinden emin olun.
- Her gün kullanım öncesi cihazın kaçak kontrolünü yapın; hortum ve balonları düzenli değiştirin.
- Mümkün olan işlemlerde maske veya kutu yerine entübasyonu tercih edin.
- Buharlaştırıcıyı mümkünse kapalı dolum sistemiyle ve havalandırmalı ortamda doldurun.
- Uyanma odası ve ameliyathane havalandırmasını kontrol ettirin.
Ortam ölçümü gerekiyorsa yetkili laboratuvarlarla planlarız. Konunun insan hekimliğindeki karşılığı için ameliyathanede anestezik gaz yazımıza bakabilirsiniz. Klinikte kullanılan dezenfektanlar, doku örneklerini saklamada kullanılan fiksatifler ve onkoloji hastalarında kullanılan sitotoksik ilaçlar da kimyasal risk değerlendirmesine girmelidir; sitotoksik ilaçlar için antineoplastik ilaç hazırlama, iğne yaralanmaları için kesici-delici alet yaralanması yazılarımız yol gösterir.
Büyük hayvan tutma ve kliniğe özgü ergonomi
Çiftlikte büyük hayvan muayenesinde ciddi yaralanmaların çoğu tekme, boynuz darbesi veya hayvanla duvar arasında sıkışmayla olur. Muayene sehpası (travay) kullanılmalı, hayvanı tanıyan bir bakıcı yanında bulunmalı ve çalışılan noktadan bir kaçış yolu bırakılmalıdır. Doğuma yardımda bruselloz ve Q ateşi riskine karşı uzun eldiven, su geçirmez önlük ve göz koruması kullanılır.
Klinikte ise ağır köpeği masaya kaldırmak bel yüküdür. Yüksekliği ayarlanabilen muayene masası veya iki kişiyle kaldırma kuralı uygulanmalıdır; teknik için elle taşıma ve kaldırma tekniği yazımıza bakın. Gebe çalışanlar için toksoplazma, anestezi gazı, radyasyon ve büyük hayvan tutma ayrıca değerlendirilir; çerçeve gebe ve emziren çalışanlar yazımızdadır.
Tehlike sınıfınızı NACE kodunuza göre tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımızdaki adımlarla kontrol edebilirsiniz. SİSTEMER, Bursa ve çevre illerdeki sağlık işletmelerinde risk değerlendirmesi çalışmasını alan bazında yürütür; işyeri hekimliği hizmetinde aşı programını ve sağlık gözetimini bu değerlendirmeye göre planlar. Sağlık kuruluşlarına özgü diğer konular için sağlık kuruluşları sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Veteriner kliniği çalışanlarına kuduz aşısı yapılmalı mı?
Dünya Sağlık Örgütü, mesleki riski yüksek gruplar için temas öncesi kuduz aşılamasını önerir. Klinikte hangi çalışanın aşılanacağına işyeri hekimi risk değerlendirmesine göre karar verir; aşı bedeli çalışana yüklenmez.
Röntgen çekiminde hayvanı elle tutmak neden önerilmez?
Kurşun eldiven ve önlük saçılan radyasyonu azaltır, ama doğrudan ışın demetine giren eli yeterince korumaz. Pozisyonlama aletleri ve gerektiğinde sedasyon, tutan kişinin dozunu ortadan kaldırır.
İşte olan bir hayvan ısırığı iş kazası mıdır?
Evet, iş sırasında yaşanan ısırık ve tırmalamalar iş kazası olarak değerlendirilir. Olay kayda alınır, çalışan sağlık kuruluşuna yönlendirilir ve yasal bildirim süreleri izlenir.
Gebe çalışan hangi işlerden uzak tutulmalı?
Kedi dışkısıyla temas, anestezi gazına maruz kalınan işlemler, röntgen çekimi ve büyük hayvan tutma öncelikle değerlendirilir. Hangi işlerde kısıtlama gerektiğine işyeri hekimi, çalışanın durumuna ve işin koşullarına göre karar verir.
Sahada tehlikeleri belirleyip puanlayan, önlemleri sorumlu ve tarihe bağlayan, yenileme takvimi belli risk değerlendirmesi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.